Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

conventie - (overeenkomst; traditioneel gebruik; belangrijke vergadering)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

conventie zn. ‘overeenkomst; traditioneel gebruik; belangrijke vergadering’
Mnl. conventien (mv.) ‘afspraken, regels’ [1398; Moors]; vnnl. conventie ‘overeenkomst’ [1521; WNT useeren]; nnl. ook ‘algemeen aanvaard gebruik’ zoals in sociale vooroordelen en conventies [1896; WNT uitpluizerij].
Al dan niet via Frans convention ‘bijeenkomst; gewone manier van doen’ [1546-67; Rey] ontleend aan Latijn conventiō ‘bijeenkomst; overeenkomst’, bij convenīre ‘bijeenkomen’, gevormd uit → com- ‘samen, met’ en venīre ‘komen’, verwant met → komen.
De betekenis ‘algemeen aanvaard gebruik’ is wrsch. aan het eind van de 19e eeuw uit het Frans overgenomen. De oorspr. Latijnse en Franse betekenis ‘bijeenkomst’ is in de periode na de Tweede Wereldoorlog alsnog overgenomen, maar dan via Amerikaans-Engels convention ‘partijcongres (in de VS)’.
Voor andere afleidingen uit het Latijnse werkwoord convenīre zie → convenant, → conveniëren, → convent, → conventikel.
conventioneel bn. ‘door de gewoonte voorgeschreven’. Nnl. conventionael ‘bedongen’ [1612; Stall.]. Ontleend aan Frans conventionnel ‘overeengekomen, gebruikelijk’, afleiding van convention.

EWN: conventie zn. 'overeenkomst; traditioneel gebruik; belangrijke vergadering' (1398)
ANTEDATERING: de couentie 'de belofte' [1290; VMNW]
EWN: ♦ conventioneel bn. 'door de gewoonte voorgeschreven' (1612)
ANTEDATERING: conventionele 'door gewoonte(recht) bepaalde' [1576; iWNT locaal I]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

conventie [overeenkomst, vergadering] {1521} < frans convention < latijn conventionem, 4e nv. van conventio [vergadering, overeenkomst, afspraak], van convenire (verl. deelw. conventum) (vgl. convenabel).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

conventie ‘vergadering’ (Frans convention); ‘overeenkomst’ (Engels convention)

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

conventies. Een twintigjarige Amsterdamse zegsvrouw geeft als verwensing krijg de conventies! In ruim 1500 vragenlijsten kwam deze vloek slechts één keer voor. De gedachte aan een eendagsvlieg is dus zeer verleidelijk, zeker als men ziet wat de oorsprong is van een verwensing als krijg de sancties! De letterlijke betekenis van conventie ‘belangrijke politieke vergadering’ helpt ons niet bij het vinden van een aanknopingspunt. Het enige wat rechtovereind staat, is dat het hier om een verwensing gaat, die weinig goeds herbergt. De emotionele betekenis duidt op ergernis, boosheid en ongeloof en betekent ‘je kunt me wat, hoepel op’. Misschien dat de gebruiker van deze verwensing een enorme hekel heeft aan vergaderingen en bijeenkomsten en zijn opponent dergelijke ongemakken toewenst. Nu wij het toch over ongemakken hebben, nog het volgende. Een student opperde de mogelijkheid dat conventie ook ‘regel’ betekende. Ook wist hij van het metonymisch gebruik van de regels krijgen of hebben ‘ongesteld worden of zijn’. In krijg de conventies! zag hij een eufemistische variant van krijg de regels!sanctie.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

conventie ‘overeenkomst; vergadering’ -> Indonesisch konpénsi, konvénsi ‘overeenkomst; vergadering’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

conventie overeenkomst, vergadering 1398 [Moors 75, 5] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut