Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

contractie - (samentrekking)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

contraheren ww. ‘(zich) samentrekken’
Vnnl. in de vingheren ... die dicwils so stijf gecontraheert werden, dat ... [na 1624; WNT Aanv.]; nnl. de snelheid, waarmede de spieren zich contraheeren [1924; WNT Aanv.].
Ontleend aan Latijn contrahere ‘samentrekken, een verdrag sluiten’ (waaruit ook → contract), gevormd uit → com- ‘samen-’ en trahere ‘trekken’, zie → tractor.
Het werkwoord betekende in het Vroegnieuwnederlands eerder ‘een contract sluiten’ [1537; WNT Aanv.]; deze betekenis wordt na de 18e eeuw nog maar weinig aangetroffen, maar is nog wel aanwezig in Verschueren [1941].
contractie zn. ‘samentrekking’. Vnnl. contractie ‘id.’ [1669; Meijer]; nnl. ‘samentrekking van woorddelen, verkorting’ [1847; Kramers], ‘samentrekking van spieren’ [1855; WNT Aanv.]. Ontleend aan Latijn contractiō ‘samentrekking’, afleiding van het werkwoord contrahere.

EWN: ♦ contractie zn. 'samentrekking' (1669)
ANTEDATERING: eerst contractie 'samenvatting (van gedachtengoed)' [1548; iWNT]
Later: de groote contractie aller joncturen 'de sterke samentrekking van alle gewrichten' [1592; Paré, 739] (EWN: 1669)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

contractie [samentrekking] {1669} < frans contraction < latijn contractionem, 4e nv. van contractio [het samentrekken, samentrekking], van contrahere [samentrekken] (vgl. contract).

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Contractie (Lat. contráctio = het samentrekken, verkorting; contráhere = samentrekken, verkorten; contraheren). Samentrekking, verkorting, inkrimping.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

contractie ‘samentrekking’ -> Indonesisch kontraksi ‘samentrekking’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

contractie samentrekking 1669 [MEY] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut