Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

concipiëren - (ontwerpen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

concept zn. ‘ontwerp’
Vnnl. het voorscreven concept ende contract ghelesen int college van scepenen ‘opzet, plan’ [1504; WNT verleggen], concept van den houtwercke ‘ontwerp’ [1504; WNT uitbrengen], concept ‘mening’ [1574; WNT waker], ‘begrip’ [1625; WNT verdragen]; nnl. concept ‘mening, opinie’ [1748; WNT], Concept vande geraemde poincten ‘ontwerp’ [1748-78; WNT].
Al dan niet via Frans concept ‘begrip’ [1404; Rey] ontleend aan Latijn conceptus ‘(o.a.) ontvangenis’ of Latijn conceptum, gesubstantiveerd verl.deelw. van concipere ‘formuleren; ramen; inzien; zwanger worden’, gevormd uit → com- ‘samen, met’ en het werkwoord capere ‘nemen, ontvangen’ (verwant met → hebben). De betekenisontwikkeling van concipere is wrsch. gelopen via de betekenis ‘zwanger worden’ naar ‘een idee krijgen’, ‘ramen’ en ‘een ontwerp maken’.
concipiëren ww. ‘in ontwerp opstellen’. Mnl. van den paesye onlancx gheconcipiert ende ghesloten te ... ‘van de vrede die onlangs is overeengekomen en gesloten te ...’ [1493; Gail.Brugge]; vnnl. concipieeren ‘ontwerpen’ [1599; WNT trans I], geconcipieert ‘in ontwerp opgesteld’ [1522; WNT Supp. avoyeeren]. Ontleend aan Latijn concipere; de reeds in de vroegste attestatie optredende uitgang -ieeren, in plaats van -eren, is onverwacht; het is niet duidelijk of dit duidt op invloed van vormen met -i- in de Latijnse vervoeging van concipere of dat er sprake is van analogie met werkwoorden op -ieeren. ♦ conceptie zn. ‘ontvangenis’. Vnnl. conceptie ‘id.’ [1510-19; WNT Aanv.], conceptien (mv.) ‘begrippen’ [1548; WNT Aanv.]. Al dan niet via Frans conception ‘bevatting, ontvangenis, begrip’ [1140-1150; Rey] uit Latijn conceptiō ‘samenvatting, inbegrip, ontvangenis’ bij het werkwoord concipere.. ♦ anticonceptie zn. ‘geboortebeperking’ [1953; WNT Aanv.], anticonceptioneel (bn.) ‘de ontvangenis verijdelende’ [1956; Kolsteren]. Gevormd uit → anti- en conceptie.

EWN: concept zn. 'ontwerp' (1504*)
ANTEDATERING: mnl. mijn concept 'mijn idee, plan' [ca. 1450; Froissart 1, 319]
{* De datering van de eerste attestatie in het EWN moet zijn: 1502.}
EWN: ♦ concipiëren ww. 'in ontwerp opstellen' (1493)
ANTEDATERING: geconcipeert 'ontworpen' [1442; MNHWS]
EWN: ♦ anticonceptie zn. 'geboortebeperking' (1953)
ANTEDATERING: eerst Anticonceptief 'anticonceptiemiddel' [1893; NvdD 24/3]
Later: anticonceptie [1936; Soc.Gids. 474] (EWN: 1953)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

concipiëren [ontwerpen, zwanger worden] {1442 in de betekenis ‘ontwerpen’} < latijn concipere [in zich opnemen, zwanger worden van (ook overdrachtelijk), zich voorstellen, formuleren], van com- [samen] + capere [nemen].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

concipiëren ontwerpen 1442 [HWS] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut