Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

concentratiekamp - (barakkenkamp voor gevangenen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

concentreren ww. ‘op één punt richten; samentrekken op één punt’
Nnl. deze in zig zelve concentreerende apperceptie [1799; WNT Aanv.], concentreert ‘samentrekt op één punt’ [1854; WNT staatssecretaris], concentreeren ‘samendringen, dichter maken’ [1860-61; WNT koper], ik kon me niet concentreeren [1934; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans concentrer ‘samentrekken op één punt’ [1611; Rey], ‘concentreren van de aandacht’ [1632; Robert] (betekenisontlening aan het Engels), gevormd uit → com- ‘samen, met’ en het zn. centre ‘middelpunt’, zie → centrum.
Al vanaf de oudste vindplaatsen wordt dit werkwoord wederkerend gebruikt, maar het hedendaagse zich concentreren ‘zijn gedachten concentreren’ is pas 20e-eeuws.
concentratie zn. ‘samentrekking; gehalte in een mengsel; het concentreren van de aandacht’. Nnl. concentratie ‘samentrekking, verdichting in een mengsel’ [1721; WNT uitschuimen], ‘aandacht’ [1871; WNT Supp. absoluut]. Ontleend aan Frans concentration ‘concentratie, samentrekking’ [1732; Rey]. ♦ concentratiekamp zn. ‘massaal gevangenenkamp’. Nnl. concentratiekamp [1941; Verschueren]. Hoewel het begrip al ontstond tijdens de Boerenoorlog (1899-1902), toen de Engelsen vooral vrouwen en kinderen van de Boeren in zgn. concentration camps [1901; OED] opsloten, werd het pas echt berucht doordat vele van de zgn. concentratiekampen in nazi-Duitsland (1933-1945) in feite vernietigingskampen waren, waarin de gevangenen werden vermoord.

EWN: concentreren ww. 'op één punt richten; samentrekken op één punt' (1799)
ANTEDATERING: vnnl. op het kint geconcentreert [1654; Bedenckingen, 95-96]
EWN: ♦ concentratie zn. 'samentrekking; gehalte in een mengsel; het concentreren van de aandacht' (1721)
ANTEDATERING: de dissipatie en Concentratie der geesten [1694; De la Charriere, 44]
EWN: ♦ concentratiekamp zn. 'massaal gevangenenkamp' (1941)
ANTEDATERING: concentratiekampen 'verzamelkampen' (doel onduidelijk) [1898; Rotterdamsch nieuwsblad (KB) 18/5]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

concentratiekamp (vert. van Duits Konzentrationslager)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

concentratiekamp [barakkenkamp voor gevangenen] (1943). In 1943 worden verschillende Duitse leenwoorden voor het eerst in het Nederlands vermeld. Een ervan is concentratiekamp, naar het Duitse Konzentrationslager. Het is de verzamelnaam voor de vele gevangenenkampen die in de Tweede Wereldoorlog werden opgezet.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

concentratiekamp barakkenkamp voor gevangenen 1943 [WNT veem II] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut