Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

compliment - (plichtpleging, groet)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

compliment zn. ‘plichtpleging, groet’
Vnnl. compliment ‘plichtpleging, hoffelijk gebruik’ [1635; WNT wederroepen], complimenten (mv.) “eerdienstigheden, dienstbiedinghen” [1650; Hofman], “beleefde of vormelijke lofspraak, vleiende beleefdheid” [1695; WNT].
Ontleend aan Frans compliment ‘lovende uiting’ [1604; Rey], dat zelf wrsch. via Italiaans complimento ontleend is aan Spaans cumplimiento; dit betekent eigenlijk ‘overvloed’, een afleiding bij het Spaanse werkwoord cumplir ‘(ver)vullen’, vanwege de wijdlopigheid en de vele woorden bij zulke uitingen (en volgens een andere verklaring als ‘vervulling van plicht tot beleefdheid’). Cumplir stamt af van Latijn complēre ‘vullen’, zie → compleet. Directe ontlening aan het Latijn ligt gezien de betekenis minder voor de hand: Latijn complēmentum betekent immers ‘aanvulling’, zie → complement.
complimenteren ww. ‘complimenten maken’. Vnnl. “plichtpleeghen, dienstbieden” [1663; Meijer] < Frans complimenter. ♦ complimenteus bn. ‘veel complimenten makend, vleiend’ [1830-35; WNT]. Gevormd naar analogie van een (echter niet-bestaand) Frans bn. *complimenteux.

EWN: compliment zn. 'plichtpleging, groet' (1635)
ANTEDATERING: een seer courtoisen brief aende Staten vol complimenten ende bedanckinge [1602; iWNT courtois]
EWN: ♦ complimenteren ww. 'complimenten maken' (1663)
ANTEDATERING: begroeten, congratuleeren en complimenteeren (spelling niet zeker) [1608; Register, 746]
Later: complimenteren "plight-plegen" [1650; Hofman]
EWN: ♦ complimenteus bn. 'veel complimenten makend, vleiend' (1830-35)
ANTEDATERING: vnnl. soo voldoende en complimenteux 'zo gedienstig en vleierig' [1689; iWNT voldoende]
Later: geen complimenteuser groet 'geen vleiender groet' [1726; Swaanenburg, 4]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

compliment [lof, begroeting] {1635} < frans compliment < verouderd spaans complimiento [het vervullen, naleving, plichtpleging, compliment], van complir [vervullen] < latijn complēre [vullen, volledig maken, volbrengen], complementum [vulsel, aanvulling] (vgl. complement).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

compliment znw. o., sedert de 17de eeuw bekend < fra. compliment (sedert de 17de eeuw) < ital. complimento < spa. complimiento eig. ‘vervulling, volkomenheid’, dan ook ‘hoffelijke begroeting’. Rechtstreekse invloed van zulk een woord uit het spaans is niet onwaarschijnlijk (v. Haeringen, Suppl. 30).

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

compliment znw. o., ten minste sedert de 17e eeuw. Evenals eng. compliment, hd. kompliment o. (sedert 1598) uit fr. compliment dat (al of niet via het Italiaans) uit sp. cumplimiento ‘vervulling (van de eisen der hoffelijkheid)’ is ontleend. Wellicht mag men voor het Ndl. ten dele aan rechtstreekse invloed van het spa. woord denken (Daghreg. Bat. 2, 163 complemento!)

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

compleminte (zn.) mv. groeten; Nuinederlands compliment <1635> < Ingels compliments.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

compliment (Frans compliment)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

compliment ‘lof; begroeting’ ->? Ambons-Maleis komplemèn ‘lof; begroeting’; Negerhollands compliment ‘lof; begroeting’; Papiaments kòmplimènt ‘lof’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

compliment lof, begroeting 1635 [WNT wederroepen] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut