Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

compenseren - (vereffenen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

compensatie zn. ‘vereffening, schuldvergelijking’
Mnl. Dat hi ... Din liue compensatie doet ‘dat hij compensatie, vereffening geeft voor jouw leven’ [1265-70; CG II, Lut.K]; vnnl. compensatie “verlikinghe deen scult oft deen sake oft vonnisse oft cost oft schade te setten teghens dandere” (‘vereffening van de ene schuld of zaak of vonnis of kosten of schade met de andere’) [1503; Boutillier], verlijckinge oft compensatie ‘vereffening of compensatie’ [1558; Stall.]; nnl. compensatie ‘vergoeding, vereffening’ [1872; Dale].
Ontleend aan Latijn compēnsātio ‘vereffening, vergelijk; evenwicht’, een afleiding van het werkwoord compēnsāre ‘afwegen’, gevormd uit → com- en pēnsāre ‘afwegen, vereffenen’, een intensiefvorming bij pendere ‘afwegen, beoordelen’, zie → pond.
Wrsch. is het woord in het Vroegnieuwnederlands in de juridische taal opnieuw aan het Latijn ontleend.
compenseren ww. ‘vergoeden, (doen) opwegen tegen’. Mnl. compensiert (verl.deelw.) ‘vereffend (zijnde)’ [1367; MNW utinge], geliken ende compenseren ‘vereffenen en compenseren’ [1423-73; MNW geliken]; vnnl. compenseren ‘vergoeden’ [1570; Stall.]. Ontleend aan Frans compenser ‘vergelijken, vereffenen’ [eind 14e eeuw; Rey], eerder al ‘afwegen’ [1277; Rey], ouder compensar [begin 13e eeuw; Rey] < Latijn compēnsāre ‘afwegen’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

compenseren [vereffenen] {1530} < frans compenser < latijn compensare (vgl. compensatie).

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Compenseren (Lat. compensáre = tegen elkaar afwegen, vereffenen; < → com- (1), + pensáre = (af)wegen). Opheffen van de een of andere werking.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

compenseren ‘vereffenen’ -> Indonesisch kompénsir ‘vereffenen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

compenseren vereffenen 1423-1473 [MNW geliken] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut