Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

compensatie - (vereffening, schuldvergelijking)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

compensatie zn. ‘vereffening, schuldvergelijking’
Mnl. Dat hi ... Din liue compensatie doet ‘dat hij compensatie, vereffening geeft voor jouw leven’ [1265-70; CG II, Lut.K]; vnnl. compensatie “verlikinghe deen scult oft deen sake oft vonnisse oft cost oft schade te setten teghens dandere” (‘vereffening van de ene schuld of zaak of vonnis of kosten of schade met de andere’) [1503; Boutillier], verlijckinge oft compensatie ‘vereffening of compensatie’ [1558; Stall.]; nnl. compensatie ‘vergoeding, vereffening’ [1872; Dale].
Ontleend aan Latijn compēnsātio ‘vereffening, vergelijk; evenwicht’, een afleiding van het werkwoord compēnsāre ‘afwegen’, gevormd uit → com- en pēnsāre ‘afwegen, vereffenen’, een intensiefvorming bij pendere ‘afwegen, beoordelen’, zie → pond.
Wrsch. is het woord in het Vroegnieuwnederlands in de juridische taal opnieuw aan het Latijn ontleend.
compenseren ww. ‘vergoeden, (doen) opwegen tegen’. Mnl. compensiert (verl.deelw.) ‘vereffend (zijnde)’ [1367; MNW utinge], geliken ende compenseren ‘vereffenen en compenseren’ [1423-73; MNW geliken]; vnnl. compenseren ‘vergoeden’ [1570; Stall.]. Ontleend aan Frans compenser ‘vergelijken, vereffenen’ [eind 14e eeuw; Rey], eerder al ‘afwegen’ [1277; Rey], ouder compensar [begin 13e eeuw; Rey] < Latijn compēnsāre ‘afwegen’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

compensatie [vereffening] {compensacie 1531} < frans compensation < latijn compensationem, 4e nv. van compensatio [vereffening, vergoeding], van compensare (verl. deelw. compensatum) [tegen iets afwegen, vereffenen], van com- [samen] + pensare, iteratief van pendere [wegen] (vgl. pond); de betekenis is dus: het in evenwicht brengen van de beide schalen.

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Compensatie (Lat. compensátio = vereffening; → compenseren). Het opheffen van de een of andere werking; b.v. compensatieslinger.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

compensatie ‘vereffening’ -> Indonesisch kompénsasi ‘vereffening’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

compensatie vereffening 1503 [Boutillier] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut