Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

compagnie - (handelsvereniging; legerafdeling)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

compagnie zn. ‘handelsvereniging; legerafdeling’
Mnl. companíe ‘gezelschap’ [ca. 1250; CG II, Trist.], compangie hebben met ‘omgang hebben met, in aanraking komen met’ [14e eeuw; MNW]; vnnl. compaignie van coopmanschap ‘handelsvereniging, onderneming’ [1570; Stall.], compagnien (mv.) ‘legerafdelingen’ [1592; WNT].
Ontleend aan Frans compagnie ‘gezelschap, omgang’ en ‘(georganiseerde) groep mensen’ [ca. 1050; Rey] < Laatlatijn compania, zie → compagnon.
In de betekenis ‘handelsvereniging’ is het woord vooral bekend geworden door de Vereenigde Oostindische Compagnie. In vroeger eeuwen werd het bestuur van de VOC aan de inboorlingen voorgesteld als een machtig vorst, die de naam Jan Compagnie droeg.
Lit.: De Bruijn-van der Helm 1992

EWN: compagnie zn. 'handelsvereniging; legerafdeling'; de betekenis 'legerafdeling' (1592)
ANTEDATERING: den clerck vander compaignie 'de schrijver van de compagnie' [1578; Ordinantie wacht, B2v]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

compagnie [gezelschap, onderafdeling in leger] {compangie [gezelschap] 1350; als ‘legeronderdeel’ 1573} < frans compagnie < vulgair latijn ∗compania, van companio (vgl. compagnon).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

kompenei (zn.) gezelschap; < Frans compagnie.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

compagnie (Frans compagnie)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

compagnie ‘onderafdeling van bataljon; handelsvereniging; (verouderd) gezelschap’ -> Russisch Kumpanstvo ‘(hist.) de Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Zuid-Afrikaans-Engels Company ‘de Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Indonesisch kompanyi, kompeni, kompi, kumpeni ‘onderafdeling van bataljon; Verenigde Oostindische Compagnie; (ironisch) Nederlands-Indisch gouvernement; VOC-soldaat; Nederlands soldaat’; Ambons-Maleis † kompania ‘handelsvereniging, in het bijzonder de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Atjehnees gōmpeuni, kōmpeuni ‘Nederlands-Indisch gouvernement’; Boeginees kompanî, kompanîa ‘handelsvereniging, in het bijzonder de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Boeginees kômpi ‘legerafdeling’; Jakartaans-Maleis kumpeni ‘de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie; vriendengroepje’; Javaans kumpeni ‘onderafdeling van bataljon; Verenigde Oost-Indische Compagnie; soldaten’; Keiëes † kubni ‘regering’; Kupang-Maleis † kompania ‘legerafdeling; voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Madoerees kompēnne, kompēnneh ‘legerafdeling; de voormalige Oost-Indische Compagnie’; Makassaars † kompanîya, kompannî́ ‘legerafdeling; de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie, gouvernement’; Menadonees kompi ‘legerafdeling’; Menadonees † kompania ‘legerafdeling; voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Minangkabaus gumpani, gumpanyi, kumpani, kompi ‘onderafdeling van bataljon; de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Rotinees koponí ‘de Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Soendanees kumpĕni ‘de Verenigde Oost-Indische Compagnie; Nederlands-Indische regering’; Ternataans-Maleis † kompania ‘handelsvereniging, in het bijzonder de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Petjoh compies, kompeni, kompenie ‘legerafdeling, in het bijzonder het KNIL’; Creools-Portugees (Batavia) koompenjoe ‘handelsvereniging, in het bijzonder de voormalige Verenigde Oost-Indische Compagnie’; Singalees kompañña-ya, kompaññē ‘handelsvereniging’; Negerhollands kompanie ‘vriend, gezelschap’; Surinaams-Javaans kompeni ‘militair, soldaat; leger’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

compagnie onderafdeling van bataljon 1592 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal