Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

commotie - (opschudding, drukte)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

commotie zn. ‘opschudding, drukte’
Mnl. van der commocie ende rebelligheydt, onlanghs bij hemluyden gehanteerd ‘over het oproer / de opstand en rebellie, de laatste tijd bij hen gebruikelijk’ [1492; MNW], Die priester metten commuyn vol commocie vielen op haar knyen ‘de priester en gemeente vielen vol gemoedsbeweging op de knieën’ [1524; MNW]; vnnl. Commotije, oproer, oorloge ‘opstand, oproer, oorlog’ [1551; WNT verslonden II], commocy ‘rustverstoring, opschudding’ [1566; WNT]; nnl. commotie ‘onrust’ [1804; WNT voorbeeldeloos].
Al dan niet via Frans commotion ‘schok, opschudding’, ouder commotium [1120; Rey], ontleend aan Latijn commōtiō (genitief -iōnis) ‘beweging; emotie, opwinding’, gevormd uit → com- ‘samen’ en het zn. mōtiō ‘beweging’, een afleiding van het werkwoord movēre (verl.deelw. mōtus) ‘bewegen’, zie → motie.
De betekenis ‘opschudding, beroering’ is later ook afgezwakt tot ‘drukte’, met name in de uitdrukking commotie maken.

EWN: commotie zn. 'opschudding, drukte' (1492)
ANTEDATERING: vol commocie 'zeer aangedaan' [1401-50; iMNW commotie]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

commotie [opschudding] {1492} < oudfrans commotion [opschudding] < latijn commotionem, 4e nv. van commotio, van commotus [opgewonden], verl. deelw. van commovēre [in beweging brengen, schokken], van com- [samen] + movēre [in beweging brengen].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

commotie opschudding 1492 [MNW] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut