Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

commissie - (opdracht; groep personen met een opdracht; provisie)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

commissie zn. ‘opdracht; groep personen met een opdracht; provisie’
Mnl. com(m)issie ‘opdracht; lastbrief’ [1378; MNHWS]; vnnl. kommissie ‘overdracht, opdracht’ [1599; Kil.]; nnl. commissie ‘boodschap’ [1735; WNT], in commissie hebben ‘ter verkoop onder zich hebben’ [1748; WNT], commissie ‘provisie’ [1748; WNT], commissie ‘groep personen met een opdracht’ [1771; WNT].
Misschien via Oudfrans commission ‘boodschap, schriftelijke opdracht’ [13e eeuw; Rey], maar wrsch. rechtstreeks ontleend aan Latijn commissiō, gezien de betekenis van het corresponderende werkwoord committere ‘toevertrouwen, opdragen’ (waaruit ook → commies, → commissaris, → comité), dat gevormd is uit → com- ‘samen’ en het werkwoord mittere ‘plaatsen, zenden’, zie → missie. Het Franse woord betekende oorspr. alleen ‘wedstrijd’.
De oorspr. betekenis ‘schriftelijk stuk waarin een opdracht vervat is; volmacht’ (in 1661 nog ‘kaperbrief’ (WNT)) is nu uitgestorven. De betekenis ‘opdracht’ bestaat nog in de handelstaal en in uitdrukkingen als iets ter verkoop in commissie hebben en ook in commissie liegen ‘een onbewezen gerucht doorvertellen’ [1785; WNT]. De betekenis ‘boodschap’ ging als eufemisme fungeren voor de menselijke natuurlijke behoeften: grote en kleine commissie; dit is nu minder gebruikelijk.

EWN: commissie zn. 'opdracht; groep personen met een opdracht; provisie' (1378)
ANTEDATERING: Want die commissie en had niet inne 'want er was geen lastbrief' [1315-35; MNW-R, Spiegel Historiael]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

commissie [vertrouwelijke opdracht, provisie] {1370-1378 als ‘opdracht’; de betekenis ‘provisie’ 1748} < frans commission < latijn commissionem, 4e nv. van commissio, van committere (verl. deelw. commissum) (vgl. committeren).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

kemissie (zn.) boodschap; Middelnederlands commissie <1378> < Frans commission.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

commissie (Frans commission)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

commissie ‘vertrouwelijke opdracht’ -> Keiëes komis ‘vertrouwelijke opdracht’; Madoerees komisi, komesi, kumisi ‘vertrouwelijke opdracht’; Soendanees kumisi ‘vertrouwelijke opdracht’.

commissie ‘provisie’ -> Indonesisch komisi ‘provisie; fooi’; Jakartaans-Maleis kumisi ‘percentage van de winst waar men recht op heeft wegens goede verdiensten’; Javaans komisi, kumisi, kumisèn ‘provisie’; Madoerees komisi, kumisi ‘provisie; (smeer)geld’.

commissie ‘groep personen belast met bepaalde taak’ -> Indonesisch komisi, kumisi ‘groep personen belast met bepaalde taak’; Ambons-Maleis komisi ‘iets onderzoeken (in zeer uitgebreide betekenis)’; Boeginees komîsí ‘groep personen belast met bepaalde taak’; Jakartaans-Maleis komis ‘kantoorbeambte’; Javaans kumisi, kumisèn ‘onderzoeken’; Makassaars kumîsi ‘iemand die met een inspectie of onderzoek belast is’; Minangkabaus kumisi ‘groep personen belast met bepaalde taak’; Soendanees ngumisi ‘onderzoeken’; Sranantongo komisi ‘groep personen belast met bepaalde taak’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

commissie vertrouwelijke opdracht 1370-1378 [HWS] <Frans

commissie provisie 1748 [WNT] <Frans

commissie groep personen belast met bepaalde taak 1771 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal