Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

commentaar - (toelichting, kritiek)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

commentaar zn. ‘toelichting, kritiek’
Vnnl. commentarien (mv.) ‘serie aantekeningen (bij), toelichting (op)’ [1615; WNT vervolgen], commentarie ‘bedenking, overlegging, verklaring, aantekening’ [1663; Meijer]; nnl. commentaar ‘toelichting, aantekeningen’ [1860; WNT].
De huidige vorm is vanwege de uitgang -aar wrsch. ontleend aan Duits Kommentar ‘commentaar, verklaring, uitlegging’ [16e eeuw; Pfeifer] < Latijn commentārius ‘aantekening, verslag’, afgeleid van het werkwoord commentārī ‘overdenken, bestuderen, verklaren’. Dit werkwoord is afgeleid van commentum ‘bedenksel, inval, uitvinding’, het gesubstantiveerde verl.deelw. van comminīscī ‘zich bezinnen, verzinnen, uitvinden’, gevormd uit → com- ‘samen, bijeen’ en -minīscī ‘denken’, dat verwant is met zn. mēns (genitief mentis) ‘geest, verstand’, zie → mentaal. De oudere vorm commentariën, ev. commentarie, die tot in de 19e eeuw gebruikelijk is, is wrsch. rechtstreeks ontleend aan Latijn commentāria (mv.) ‘verklarende aantekeningen’, ev. commentārium, een nevenvorm van commentārius.

EWN: commentaar zn. 'toelichting, kritiek' (1615)
ANTEDATERING: commentarien 'commentaren, verklarende aantekeningen' [1534; Eusebius Pamphili, fol.82r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

commentaar [verklaring] {1697} < frans commentaire < latijn commentarius, mv. commentarii [aantekeningen, verslag, kroniek, proces-verbaal], van comminisci (verl. deelw. commentum) [zich bezinnen], van com- [samen] + mens (2e nv. mentis) [geest], engels mind.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Commentaar (Lat. van commentari = iets overdenken, ontwerpen). Bij de Romeinen noemde men commentarii de voorloopige aanteekeningen (punten), om die later tot een samenhangend geheel (opstel) uit te werken. Inzonderheid waren commentarii de korte aanteekeningen van de verschillende regeeringspersonen, over hetgeen zij in hun ambt opmerkten. Ook de aanteekeningen, die de professoren voor hun voordrachten maakten, heetten commentaren, en hieruit ontwikkelde zich de hedendaagsche beteekenis: “verklarende aanteekeningen”; bijv. commentaren op Vondels Lucifer. – Ook zegt men wel eens van een of ander, dat duidelijk genoeg is: “commentaar overbodig!” (Men bedoelt dan: het beleedigende, het dwaze springt duidelijk genoeg in het oog.)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

commentaar ‘verklaring; kritische opmerking’ -> Indonesisch koméntar ‘verklaring’; Madoerees komēntar ‘aanmerkingen’; Menadonees komentar ‘verklaring’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

commentaar verklaring 1697 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut