Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

colporteren - (aan de deur verkopen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

colporteren ww. ‘aan de deur verkopen’
Nnl. colporteeren [1847; Sijs 2001], ‘rondgaan met boeken of geschriften om die te verkopen’ [1872; Dale], colporteeren ‘langs de deuren te koop aanbieden’ [1912; Kramers], kolporteerde (pret.) ‘vertelde rond over een groep personen’ [1920; WNT tuchthuis].
Ontleend aan Frans colporter ‘rondvertellen over een groep personen’ [1790; Rey], eerder al ‘geschriften uitventen’ [1690; Rey] en ‘venten’ [1539; Rey], uit een ouder *comporter ‘dragen, vervoeren, met name om te verkopen’ < Latijn comportāre ‘bijeenbrengen’, gevormd uit → com- ‘samen’ en portāre ‘dragen’, zie → port. In het Frans veranderde com- in col- onder invloed van de uitdrukking porter au col ‘om de hals dragen, op de rug dragen, bij zich dragen om uit te venten’, waardoor een vorm als Frans colporteur ‘marskramer’ [1389] kon ontstaan.
Colporteren is aan het Frans ontleend in de verengde betekenis ‘verkopen van boeken of geschriften’, in het WNT (1908) nog de enige betekenis, maar het heeft tegenwoordig weer de algemenere betekenis ‘aan de deur verkopen’, die het woord in het Frans oorspr. ook had. De Nederlandse Colportagewet uit 1973 geldt dan ook voor alle producten. Ook Engels colporteur ‘verkoper aan de deur van (met name religieus) drukwerk’ [1796; OED] en colportage ‘verkoop van (met name religieuze) geschriften’ [1846; OED] zijn ontleend aan het Frans in de verengde betekenis.
colportage Nnl. colportage ‘rondgaan met boeken en geschriften om die aan de man te brengen’ [1872; WL], colportage ‘verkoop van religieuze geschriften’ [1929; WNT Supp. auto II]. Ontleend aan Frans colportage [1725; Rey], een afleiding van het werkwoord colporter. ♦ colporteur zn. ‘reiziger voor de boekhandel die intekenaren probeert te vinden’ [1872; Dale], ‘verkoper aan de deur; iemand die intekenaren of abonnementen zoekt, aanwerver van verzekeringen’ [1912; Kramers], ‘iemand die loterijbriefjes verkoopt’ [1916; Koenen]. Ontleend aan Frans colporteur ‘venter, marskramer’ [1389; Rey], afleiding van het werkwoord colporter. Vermoedelijk had men in de 19e eeuw behoefte aan een deftig woord voor iemand die voor de boekhandel op pad ging.

EWN: colporteren ww. 'aan de deur verkopen' (1847)
ANTEDATERING: colporteren 'leuren met' in: dat 'er ... Adressen ... ter tekening gecolporteert wierden [1797; Dagverhaal 7, 576]
EWN: ♦ colportage zn. 'rondgaan met boeken en geschriften om die aan de man te brengen' (1872)
ANTEDATERING: "Colportage", ofte Koophandel van huys tot huys [1787; Gazette 30/6, 2]
Later: om dat dierbaar woord door "colportage" onder zijn vorige geloofsgenooten te verspreiden [1832; Arnhemsche courant (KB) 9/10] (EWN: 1929)
EWN: ♦ colporteur zn. 'reiziger voor de boekhandel die intekenaren probeert te vinden' (1872)
ANTEDATERING: het Corps van de Boek-verkoopers en … de Colporteurs (in Frankrijk) [1758; Gazette 5/1, 3]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

colporteren [te koop aanbieden] {1872} < frans colporter [idem] < latijn comportare [bijeen brengen], van com- [samen] + portare [dragen, brengen], van dezelfde stam als varen2; de l is te wijten aan volksetymologische verwarring met col, cou [hals]; men dacht aan ‘op de nek dragen’.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

colporteren ww. < fra. colporter ‘rondbrengen’ (vgl. sedert de 14de eeuw colporteur ‘rondtrekkend koopman, marskramer’). Het is ontstaan uit comporter (onder invloed van col ‘hals’) < lat. comportāre ‘bijeenbrengen’.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

colporteren (Frans colporter)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

colporteren te koop aanbieden 1847 [KKU] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut