Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

collecteren - (inzamelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

collecte 1 zn. ‘geldinzameling’
Vnnl. collecte ‘inning van belastingen’ [1600; WNT], ‘inzameling van geld’ [1649; WNT]; eerder al collectatie ‘inning van belasting; boete’ [1582; Stall.].
Via Frans collecte ‘inning van belastingen’ [1385; Rey] ontleend aan Latijn collēcta, letterlijk ‘het verzamelde’ (als in collēcta pecūnia ‘het verzamelde geld’), het verl.deelw. (vrouwelijk) van colligere ‘verzamelen’ (letterlijk ‘samen-lezen’), gevormd uit → com- ‘samen’ en het werkwoord legere ‘verzamelen, lezen’, zie → legende; zie ook → collectie.
Het woord heeft in het Frans dezelfde betekenisontwikkeling doorgemaakt als in het Nederlands, van ‘belasting innen’ naar ‘inzamelen van vrijwillige gaven’ [17e eeuw; Rey]. Eerder had het al de liturgische betekenis, zie → collecte 2.
collecteren ww. ‘innen, inzamelen’. Vnnl. collecteren ‘innen (van belastingen)’ [1582; WNT], gecollecteerd (verl.deelw.) ‘ingezameld (van vrijwillige bijdragen)’ [1663; WNT]. Ontleend aan Frans collecter ‘innen’ [1320; Rey], afleiding van het zn. collecte. ♦ collectant zn. ‘inzamelaar’. Nnl. collectanten (mv.) ‘inzamelaars van geld in de kerk’ [1765; WNT], ‘inzamelaars van geld voor een goed doel’ [1938; WNT vastenavond]. Pseudo-Franse vorming, evenals Duits Kollektant; het Frans heeft collecteur.. ♦ collecteur zn. ‘inzamelaar’. Mnl. collecteur ‘belastinginner’ [1415; MNW utelech]; vnnl. collecteur ‘inzamelaar van gelden in de kerk’ [1566; WNT collecteeren], ‘belastinginner’ [1665; WNT collecteeren]. Ontleend aan Frans collecteur ‘inner, inzamelaar’ [1315; Rey] < Laatlatijn collector ‘id.’, een afleiding van Latijn colligere.

EWN: collecte 1 zn. 'geldinzameling' (1600)
ANTEDATERING: impositien, collecten exactien en andere lasten (allerlei aanduidingen van belastingen) [1515; iWNT exactie]
Daarnaast ook: van heurder collectatie 'van hun belastinginning' [1544; Keyser, 13] (EWN: 1582)
EWN: ♦ collecteren ww. 'innen, inzamelen' (1582)
ANTEDATERING: te doen collecteren 'te doen innen' [1544; Keyser, 4]
EWN: ♦ collecteur zn. 'inzamelaar' (1415*)
ANTEDATERING: colectoers 'inzamelaars van precariegelden' [1497; MNHWS]
{* De oudste datering in het EWN moet niet zijn 1415, maar: na 1500, de datering van het handschrift waarin deze attestatie voorkomt.}
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal