Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cohesie - (onderlinge samenhang)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cohesie zn. ‘onderlinge samenhang’
Nnl. cohesie “samenhanging” [1805; Meijer], cohaesie ‘aantrekkingskracht van moleculen van dezelfde soort’ [1824; WNT Aanv.], ‘samenhang binnen een sociale groep’ [1913; WNT Aanv.].
In de algemene betekenis ontleend aan Frans cohésion ‘onderlinge samenhang’ [1740; Rey] < middeleeuws Latijn cohaesio ‘samenhang, nabijheid’, afleiding van Latijn cohaerēre ‘samenhangen, bestaan uit’, gevormd uit → com- ‘samen’ en het werkwoord haerēre ‘blijven kleven’, van onduidelijke verdere herkomst. In de natuurwetenschappelijke betekenis een internationaal neologisme en al dan niet via Frans cohésion ‘aantrekkingskracht van moleculen van dezelfde soort’ [19e eeuw; Rey] ontleend aan Neolatijn cohaesio ‘id.’, een specifieke toepassing van middeleeuws Latijn cohaesio ‘samenhang’.
Binnen de natuurwetenschappen worden de begrippen coherentie (in de optica) en cohesie (van materialen) inmiddels duidelijk van elkaar gescheiden, zie → coherent.

EWN: cohesie zn. 'onderlinge samenhang' (1805)
ANTEDATERING: vnnl. cohesie "t’saamen-hanging, t’saamen-houding" [1668; Koerbagh]
Later: de "Cohesie" der stofdeeltjes (in een lichaam) [1784; Boekzaal 1, 163] (EWN: 1824)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cohesie [samenhang] {cohaesie 1824} < frans cohésion < latijn cohaesio [idem], van cohaerēre (verl. deelw. cohaesum) (vgl. coherent).

Thematische woordenboeken

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Cohaesie (Lat. cohaerére = samenhangen, samenkleven; → cohaerent). Samenhang door onderlinge aantrekking.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cohesie samenhang 1824 [WEI] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut