Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

club - (vereniging, groep)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

club zn. ‘vereniging, sociëteit’
Nnl. de Paskwilmakers Club ‘de groep schotschriftschrijvers’ [ca. 1783; WNT kijfpartij], club ‘vereniging’ [ca. 1800; Toll.], klub ‘kliek’ [1824; WNT onverstand], klubje ‘groepje mensen’ [1844; WNT potkachel], ‘sociëteit’ [1909; WNT treffen I].
Ontleend aan Engels club ‘sociëteit, vereniging’ [1670; BDE], eerder al ‘een bijeenbehorende groep’ [1648], ontwikkeld uit Middelengels clubbe, clobbe [voor 1200; BDE], dat is ontleend aan Oudnoords klubba ‘knots’, een variant van klumba ‘knots, stok’. Daarmee zijn verwant: Nederlands → klomp en Engels clump ‘klomp, massa’. Het corresponderende Engelse werkwoord club betekende ‘met een knots slaan’, dus ‘tot een massa of klomp maken’, en vandaar minder specifiek ‘bijeenbrengen, verenigen’. Uit deze laatste betekenis moet het zn. club ‘dat wat verenigd is, vereniging’ zijn ontstaan.

EWN: club zn. 'vereniging, sociëteit' (ca. 1783)
ANTEDATERING: dat ... de Club van gedagte was ... [1723; Oprechte Haerlemsche courant (KB) 25/3]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

club [vereniging] {ca. 1800} < engels club < middelengels clubba < oudnoors klubba, geassimileerd uit klumba, op welke laatste vorm nederlands klomp aansluit. De grondbetekenis is ‘volumineus stuk hout’. Voor het ww. to club kunnen chronologisch de volgende betekenissen worden vastgesteld: met een knots slaan, in massa bijeenkomen, samen doen voor een gemeenschappelijk doel.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

club znw. v., sedert c. 1800 < ne. club, naam voor geleerde genootschappen en dan ook van gezelligheidsverenigingen. Het woord club, ontleend aan on. klubba ‘knots’, betekende eigenlijk de knots of stok, die rondgezonden werd om de leden van een vereniging of genootschap tot een bijeenkomst op te roepen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

club znw. ± 1800 uit het Eng. ontleend.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

klops s.nw.
1. Enigeen van die georganiseerde groepe Kaapse Maleiers wat met enerse, kleurryke kostuums by bepaalde geleenthede, veral met Nuwejaar, op die maat van 'n orkes uitbundig dansend en singend deur die strate beweeg, of lid van so 'n groep. 2. Vereniging of fonds wat vir siekte of begrafnis voorsiening maak.
Vervorm uit Eng. club (1870). Volgens Silva (1996) sou klops in bet. 1 ook afgelei kon wees van klop 'dof- of holklinkende slag of reeks slae maak, laat hoor'. Dit sou dan kon verwys na die geluid van die ghoema, die trom wat die Kaapse Maleiers gebruik. Eerste optekening in Afr. in bet. 2 by Mansvelt (1884).
Vanuit Afr. in S.A.Eng. (1981 in bet. 1).

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

klops: ekv., (dial. v.) “Kleurlingvereniging”; Kl.-Afr. v. Eng. club (vgl. benning).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

club (Engels club)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

club ‘vereniging’ -> Menadonees klep ‘vereniging’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

conservatief [politiek behoudend] (1848). In 1848 breken overal in Europa revoluties uit. Een direct gevolg hiervan was een grondwetswijziging naar Engels voorbeeld, op initiatief van de liberale politicus Johan Rudolph Thorbecke (1798-1872). De invloed van Engeland op de Nederlandse politieke ontwikkelingen is in deze periode zeer groot, en als gevolg daarvan worden er veel Engelse politieke termen overgenomen, zoals conservatief, debater, demonstratie (‘betoging’), imperialisme, internationaal, parlement, pragmatisme, protectionisme en quorum. De nieuwe staatsinrichting in de negentiende eeuw zorgt sowieso voor allerlei nieuwe termen in het Nederlands, zoals actief kiesrecht, passief kiesrecht, kieswet en volksvertegenwoordiging. Neerlandicus Jan te Winkel zegt hierover in het gedenkboek Eene halve eeuw 1848-1898: “Zoo heeft de meer democratische regeeringsvorm van 1848 allerlei woorden in onze spreektaal ingevoerd, die of geheel nieuw waren of te voren slechts nu en dan waren geschreven. Daar het jeugdig parlementarisme zich het zooveel oudere en meer ontwikkelde Engelsche in menig opzicht tot voorbeeld nam, kwamen er als van zelf ook Engelsche woorden in de mode, als budget (naast “begrooting”), club, en daarvan de jongere samenstelling kamerclub, meeting en speech [...]. Partijnamen ontstonden als clericaal en christelijk-historisch, behoudend en vooruitstrevend (’t laatste nog jong, zooals over het algemeen het streven zonder nader aangeduid doel), socialistisch (of sociaal, zooals het volk zegt) en radicaal, dat nu ook absoluut gebruikt kan worden, terwijl men vroeger alleen van “radicaal bedorven”, enz. kon spreken. Tamelijk nieuw zijn ook nog monsterverbond, kiesplicht, stemplicht, dienstplicht, leerplicht , schoolplicht. Tot het allernieuwste (sinds 1897 bekend) behoort ook stempotlood.”

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

club vereniging 1800 [Toll.] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut