Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

clausule - (afzonderlijke bepaling, frase)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

clausule zn. ‘afzonderlijke bepaling, frase’
Mnl. clausle ‘slot, einde’ [1240; Bern.], clauselen (mv.) ‘strofen’ [1276-1300; CG II, Kerst.], die clausule van der bible ‘de bijbel in strofen’ [1339; MNW-R], Dit gebot is drie-clufterich of heeft drie clausulen ‘dit gebod is van drievoudige rijkdom of heeft drie bepalingen’ [1469; MNW-P].
De Middelnederlandse vormen zijn direct ontleend aan Laatlatijn clausula ‘bepaling, beding’, eerder al Latijn clausula ‘slotzin, slotfrase’, verkleinwoord van *clausa (> Oudfrans clause), bij het werkwoord claudere ‘sluiten’ (verl.deelw. clausus), zie → klooster, zie ook → claustrofobie. In het Latijn lag de klemtoon op de eerste lettergreep; in Frans clausule ‘laatste deel van een strofe’ [1552; Rey], ouder al clausele ‘bepaling, beding’ [1339; Rey], kwam de klemtoon op de tweede lettergreep te liggen. De huidige Nederlandse uitspraak moet door het Frans zijn beïnvloed. Een tweede ontlening van het woord via het Frans is chronologisch gezien minder waarschijnlijk, omdat de betekenis van clausule in het Frans tot de 16e eeuw vrijwel uitsluitend juridisch was, in welke betekenis het daarna werd vervangen door clause.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

clausule [afzonderlijke bepaling] {clausele, clausule [een bepaald afgebakend deel uit een geschrift] 1201-1250} hetzelfde als clause (de twee woorden zijn in het oudfr. vermengd) < frans clausule < latijn clausula [slot, einde, clausule, toegevoegde bepaling], van claudere [sluiten, afsluiten, begrenzen, afbakenen].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

clausule (Latijn clausula)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

clausule ‘afzonderlijke zinsnede of bepaling’ -> Indonesisch klausa, klausula ‘afzonderlijke zinsnede of bepaling’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

clausule afzonderlijke zinsnede of bepaling 1240 [Bern.] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut