Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cinema - (bioscoop)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cinema zn. ‘bioscoop’
Nnl. cinema ‘filmtheater’ [1914; Dale].
Ontleend aan Frans cinéma ‘film, bioscoop’ [1893; Rey], verkorting van cinématographe ‘bewegende beelden, film’ [1892; Rey], woord gevormd door de gebroeders Lumière op basis van Grieks kī́nēma ‘beweging’, zie → kinetica, en gráphein ‘schrijven, tekenen’, zie → -grafie.
De meeste talen hebben het verkorte woord direct of indirect aan cinématographe of cinéma ontleend: Duits Kino; Engels cinema [1913]; Noors kino; Italiaans cinema; Russisch kino. Ook in Nederlandse woordenboeken verschijnen de woorden cinema, kinema en cinematograaf, kinematograaf, die het echter alle afleggen tegen het woord → bioscoop.
Lit.: Sijs 1998, 62-65

EWN: cinema zn. 'bioscoop' (1914)
ANTEDATERING: het allernieuwste op het gebied van Cinema-opname (vertoond in een "bioscope") [1907; Rotterdamsch nieuwsblad (KB) 9/1] en in "Cinema's", d.w.z. in vertoonplaatsen voor kinematografen ('projectoren') [1907; NvdD voor Ned.Indië 30/8]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cinema [bioscooptheater] {1901-1925} < frans cinéma, verkort uit cinématographie, een woord dat door de gebroeders Lumière in 1896 werd gevormd van grieks kinèma (2e nv. kinèmatos) [beweging], van kineō [ik beweeg] + graphein [schrijven, tekenen].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

cinema (zn.) bioscoop; Nuinederlands cinema <1914> < Frans cinéma.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

cinema (Frans cinéma)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Cinema (= Fr. cinéma; Gr. κίνημα (kínêma) = beweging; κίνειν (kínein) = bewegen) = → kinematograaf.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

cinema ‘bioscooptheater’ -> Indonesisch sinéma ‘bioscooptheater’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cinema bioscooptheater 1914 [GVD] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut