Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cholesterol - (galvet)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cholesterol zn. ‘galvet’
Nnl. cholesterol ‘zekere aromatische alcoholverbinding, witte vetachtige stof in planten en dieren, bestanddeel van bloed’ [1934; Winkler Prins]. De oudere naam was cholesterine [1924; Dale], eerder cholostearine [1869; de Jong]
Internationaal wetenschappelijk neologisme, ter vervanging van de oudere internationale term cholesterine ‘zekere witte vetachtige stof’ [1912; Kuipers] < Frans cholestérine [1815; Rey], bedacht door M.-E. Chevreul, waarvan de uitgang -ine in 1859 werd vervangen door -ol, toen de chemische verbinding als alcohol herkend werd (Rey); de twee uitgangen worden gebruikt om namen van onderscheiden soorten chemische verbindingen te vormen. De twee benamingen zijn gevormd op basis van Grieks kholḗ ‘gal’, zie → cholera, en het bn. Grieks stereós ‘hard, vast’, zie → stereo-.

EWN: cholesterol zn. 'galvet' (1934)
ANTEDATERING: cholesterol en andere hoogere alcoholen [1924; NRC 9/12]
Eerder al cholesterine [1826; Bijdr.Nat.Wet. 2, 176] (EWN: 1924) en cholostearine [1850; Onze tijd 6, 12] (EWN: 1869)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cholesterol [galvet] {na 1950} met achtervoeging van -ol (voor alcohol) afgeleid van cholestérine, door de Franse onderzoeker Michel-Eugène Chevreul (1786-1889) gevormd van grieks cholè [gal] + stereos [stevig, vast, hard]; cholesterol werd aanvankelijk aangetroffen in galstenen.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

cholesterol s.nw.
Smaaklose en reuklose, vetagtige stof as normale bestanddeel van selle van gewerwelde diere.
Wsk. uit Eng. cholesterol (1894).
Eng. cholesterol is 'n afleiding met -ol, 'n verkorting van alcohol, van cholester, die verkorting van cholesterin, met lg. 'n samestellende afleiding met -in van Grieks chole 'gal' en stereos 'hard, solied', so genoem omdat die stof gewoonlik as 'n vaste liggaam in gal voorkom en uit galstene geïsoleer kan word.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

cholesterol ‘vetachtige stof’ -> Indonesisch kolésterol ‘vetachtige stof’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cholesterol vetachtige stof 1941 [Holleman, Leerboek der organische chemie 607]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut