Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

chaufferen - (een auto besturen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

chauffeur zn. ‘autobestuurder’
Nnl. chauffeur ‘stoker van een stoomtuig’ [1895; Broeckaert], ‘bestuurder van een auto’ [1900; WNT vracht I].
Ontleend aan Frans chauffeur ‘bestuurder, autobestuurder’ [1896; Rey], door betekenisoverdracht op de machinist ontstaan uit de betekenis ‘stoker op een stoomlocomotief’ [1834; Rey], eerder al ‘stoker bij een (hoog)oven’ [1680]. Dit is een afleiding van het werkwoord chauffer ‘verwarmen, stoken’ < vulgair Latijn *calefare (waarvan ook Provençaals calfar, Italiaans calefare ‘verhitten’) < Latijn calefacere ‘verhitten, aanvuren’, gevormd uit cale- dat samenhangt met het bn. cal(i)dus ‘warm’, en het werkwoord facere ‘doen, maken’, verwant met → doen (en zie ook → feit).
De Nederlandse schrijver Louis Couperus noemde ‘autorijden’ nog wel stoken: Met een automobiel langs de gladde wegen te ijlen, je kar bijna kapot te stoken [1901; WNT automobiel].
chaufferen ww. ‘een auto besturen’. Nnl. chauffeerde ‘reed met een auto’ [1899; WNT Aanv.]. Ontleend aan Frans chauffer ‘chaufferen’, eerder al ‘stoken’. ♦ chauffeuse zn. ‘vrouwelijke autobestuurder’. Nnl. chauffeuse ‘id.’ [1935; WNT Aanv.]. Pseudo-Franse vrouwelijke vorm van chauffeur.

EWN: chauffeur zn. 'autobestuurder' (1895)
ANTEDATERING: benden van schurken bekend onder den naam van "Chauffeurs" [1797; De nieuwe Nederlandsche courant (KB) 15/5]
Later: Een afzonderlijke cours wordt gegeven voor chauffeurs ('stokers') [1862; Blik, 94] (EWN: 1895); wanneer de eigenaars van die luxe-voertuigen hun "chauffeurs" blootstellen aan … (over auto's) [1897; NvdD 4/2] (EWN: 1900)
EWN: ♦ chauffeuse zn. 'vrouwelijke autobestuurder' (1935)
ANTEDATERING: chauffeurs en chauffeuses (van "automobiles") [1898; AHB 13/8]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

chaufferen
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut