Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

charleston - (dans)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

charleston [dans] {1926} < engels charleston, genoemd naar de stad Charleston in South Carolina.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

charleston (Engels Charleston)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

charleston (1926, uit het Engels) Noordamerikaanse dans in vierkwartsmaat

De geschiedenis van de charleston begint niet, zoals je zou verwachten, in Charleston, South Carolina, maar in Nigeria en Ghana. Daar zijn volksdansen aangetroffen met bewegingen die sprekend lijken op de dans die wij nu in de eerste plaats associëren met de Roaring Twenties, met dames in glitterjurkjes die er op foto's soms bijstaan als hardrijders bij de start, vaak ook nog met zo'n badmuts-hoedje op.
Met de negerslaven reisde de Afrikaanse dans mee naar Noord-Amerika. Omstreeks de eeuwwisseling was het een bekende dans in de zuidelijke staten, vooral in de havenstad Charleston. Daar dansten de havenarbeiders deze wilde solo, die werd begeleid met handgeklap en voetgestamp.
Door arbeiders die uit het zuiden wegtrokken werd de dans meegenomen naar New York. Zij kwamen samen in een buurt die bekendstond als ‘The Jungles’. Ze dansten daar tot diep in de nacht op pianomuziek. Een van de toehoorders was de zwarte pianist James Price ‘Jimmy’ Johnson (1894-1955). Johnson deed er inspiratie op voor veel van de liedjes waarmee hij later beroemd werd.
In 1923 schreef Johnson samen met Cecil Mack een liedje getiteld ‘Charleston’ voor de zwarte musical Runnin' Wild, die op 25 augustus 1923 in New York in première ging. Er werd op gedanst door een zekere Elisabeth Wench. Over de oorsprong van de dans laat de liedtekst geen onduidelijkheid bestaan:

Carolina, Carolina, At last they've got you on the map,
With a new tune, Funny blue tune, With a peculiar snap!
You may not be able to buck or wing,
Fox-trot, two-step, or even swing;
If you've got religion, in your feet,
You can do this prance and do it neat.
Charleston! Charleston! Made in Carolina!

Het liedje stelde niet veel voor, maar de dans sloeg in als een bom en Runnin' Wild beleefde ruim 200 voorstellingen. Meteen in oktober 1923 werd Johnsons ‘Charleston’ voor het eerst op de plaat gezet. Overigens niet door Johnson zelf, van wie geen opname bekend is. In 1924 volgde de tweede opname en in 1925 — toen de charleston in de VS een soort manie was geworden — volgden tientallen andere opnames.
In de loop van 1925 bereikten deze platen Europa. Josephine Baker zorgde voor een sensatie door de charleston solo te dansen in la Revue nègre in Parijs en daarna was er geen houden meer aan.
De charleston was wild, veel wilder dan de foxtrot, de boston of de one-step, dansen waarin de jeugd zich na de Eerste Wereldoorlog massaal had uitgeleefd. Op sommige plaatsen in de Verenigde Staten werd de charleston dan ook verboden. Dit voorbeeld werd in Amsterdam nagevolgd door de fijn-christelijke burgemeester Willem de Vlugt (1872-1945).
Bij Het Leven vroegen ze zich indertijd af wat er dan zo onzedelijk was aan de charleston. Het tijdschrift stuurde een verslaggever op pad, die terechtkwam bij de heer Leefson, toen een bekend dansleraar. Leefson moest hard om het verbod lachen, zo berichtte Het Leven op 10 april 1926. ‘De “Charleston” zou onzedelijk zijn?’, aldus Leefson. ‘Och kom, meneer, dat is een fabeltje! Je kunt àlles onfatsoenlijk maken, maar juist omdat wij geen negers zijn, dansen wij de “Charleston” anders dan negers.’
Leefson en de zijnen gingen nog een stuk verder: zij schaafden de charleston bij tot een respectabele Engelse ballroom-dans, met stappen die wel iets uitbundiger waren dan te doen gebruikelijk, maar die nauwelijks meer leken op de bewegingen van de havenarbeiders uit Charleston.
Omstreeks 1927 was de lol er dan ook af. De charleston werd verdreven door onder andere de Black Bottom. In de jaren vijftig en zestig volgde een korte opleving, voornamelijk in nostalgische musicals, met dames in charlestonjurkjes en hoeden als badmutsen.

Engels Charleston (1923); Duits Charleston (1926); Frans charleston (1925).

Het Leven 10.4.1926, p. 471; Sadie (ed.) New Grove dict. of music 4 (1980) 159-160; Ency. Brit.15 2 (1981) 767 & 18 (1981) 802; Kernfeld (ed.) New Grove Dict. of Jazz 1 (1988) 620; Bordman The Oxford comp. to American theatre (1984) 137; O’Hara Mode ency. (1989) 59; Rey-Debove Dict. des anglic. (19902) 131; OED (19932).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

charleston dans 1926 [Sanders 1995] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut