Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

centime - (een honderdste frank)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cent zn. ‘honderdste deel van een munteenheid’
Nnl. cent ‘honderdste deel van een gulden’ [1816; WNT], in dat jaar ingevoerd onder koning Willem I.
Wellicht ontleend aan Amerikaans-Engels cent, in 1782 gesuggereerd als naam voor ‘gedeelte van een dollar’ en in 1786 als zodanig ingevoerd [OED], afgeleid van Latijn centum ‘honderd’, verwant met → honderd. Maar het kan ook een verkorting geweest zijn van Frans centime ‘honderdste deel van een frank’ [1793; Rey], dat geen voortzetting is van Oudfrans centisme ‘honderdste’, maar bij het opzetten van het metrieke stelsel kort na de Franse Revolutie nieuw is gevormd bij het Franse telwoord cent ‘honderd’ naar het model van décime ‘tiende deel’ (zie → decimaal).
Na het ontstaan van België en de invoering aldaar van de frank in 1830 bleven de benamingen cent en halve cent in zwang voor ‘munt van twee resp. één centime’ vanwege de ongeveer gelijke waarde met de Nederlandse cent; in 1953 ging deze munt uit omloop. In Nederland werd de centmunt in 1980 afgeschaft, maar hij bleef bestaan als rekeneenheid; zo kon de betekenis naadloos overgaan in ‘honderdste deel van een euro, eurocent’.
centime zn. ‘honderdste deel van een frank’. Nnl. centimen (mv.) [1806; Claes 1994a]; ook wel geschreven als centiem. Ontleend aan Frans centime.
Lit.: M. Grauls (1957) ‘De overlijdensakte van de Belgische cent’, in: Grauls 1957

EWN: cent zn. 'honderdste deel van een munteenheid' (1816)
ANTEDATERING: vnnl. Eerst cent 'procent' in: een sentjen winst 'een procentje winst' [1612; iWNT]
Later: ook cent 'honderd' (in koopmanstaal) als in: met cent percent advance 'met honderd procent winst' [1617; iWNT avance]; cent 'dollarcent' in: Een Belasting van 60 "Centen" [1789; Alg.KLB 3, 64]
EWN: ♦ centime zn. 'honderdste deel van een frank' (1806)
ANTEDATERING: 5 deniers en 9 centimes [1796; 's Hertogenbossche vaderlandsche courant (KB) 5/2]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

centime [een honderdste frank] {1843} < frans centime. Het woord is bij de instelling van het metriek stelsel eind 18e eeuw door de Franse revolutionaire regering vastgesteld. Om internationale invoering van het stelsel te bevorderen baseerde men zich op gr. en lat. woorden, in dit geval op latijn centesimus [honderdste], van centum [honderd].

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

centime v., uit Fr. centime, afgel. van cent = honderd (z.d.w.) op ’t model van décime, gemaakt op Lat. decimus = tiende, van decem = tien (z.d.w.).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

centime een honderdste frank 1806 [Claes] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut