Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cementeren - (met cement besmeren)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cement zn. ‘snel verhardend bindmiddel’
Mnl. inder mortre ende int chyment ‘in de mortel en in het cement’ [1300-50; MNW-R], met lode ende met chimente ‘met lood en met cement’ [1300-50; MNW-R], steenen ... met starken cimente gebonden ‘... met stevig cement verbonden’ [1340-60; MNW-R], ciment ‘bindmiddel’ [1465-75; MNW-R], cement [1477; Teuth.].
Via Frans ciment ‘cement’ [1165-70; Rey] (later ook Frans cément ‘bindmiddel, vulmiddel’ [1573; Rey, TLF]) ontleend aan vulgair Latijn *cementum < Latijn caementum ‘cement, mortel, modder’, eerder al ‘steenslag, steenbrokken (gebruikt als bindmiddel bij het metselen)’, een afleiding van het werkwoord caedere ‘houwen, slaan’ (zie → cesuur).
Naast de vorm ciment is in het Frans in de 16e eeuw de vorm cément geconstrueerd die teruggreep op het Latijn. Nederlands cement kan een zelfstandige reconstructie zijn of ontleend zijn aan het Frans; de Franse vorm is wel veel later geattesteerd.
cementeren ww. ‘met cement besmeren; twee metalen onderdelen met een bindmiddel aan elkaar bevestigen’. Nnl. cementeeren ‘metalen hechten’ [1860-61; WNT], ‘met cement bestrijken’ [1908; WNT]. In de betekenis ‘metalen hechten’ ontleend aan Frans cémenter ‘id.’ [1675; Rey], een afleiding van Frans cément ‘bindmiddel’. In de betekenis ‘met cement bestrijken’ (die in het Frans niet bestaat) een zelfstandige Nederlandse afleiding van cement.

EWN: ♦ cementeren ww. 'met cement besmeren; twee metalen onderdelen met een bindmiddel aan elkaar bevestigen' (1860-61)
ANTEDATERING: mnl. eerst symenteren 'reinigen met behulp van "siment" (hier 'bijtende vloeistof')' [1400-34; iMNW]
Later: vnnl. met kogelen … ghespijckt, met menschenbloet ghecementeert 'met kogels bespijkerd, met mensenbloed dichtgeplakt' [1626; Van Reyd, 627]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2sement ww.
Met sement (1sement) verbind of behandel.
Uit Ndl. cementeeren.
D. zementieren, Eng. cement (1340), Fr. cimenter (16de eeu).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal