Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cayennepeper - (scherpe peper)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cayennepeper zn. ‘scherpe peper’
Nnl. cayennepeper ‘soort peper’ [1840; WNT zak I].
Ontleend aan Engels cayenne pepper ‘id.’, ouder Cayan pepper [1756; OED] < Tupí-Guaraní (Zuid-Amerikaanse inheemse taalgroep) kyinha, kyiha.
Vaak wordt verondersteld dat de peper is genoemd naar Cayenne, de hoofdstad van Frans-Guyana. Deze stad heette echter tot 1777 La Ravardière. De vroege attestaties in het Engels (1756-96) zijn Cayan pepper, Chian, chyan, Kayan en Kyan. In 1782 komt voor het eerst de vorm Cayenne pepper voor, zonder twijfel volksetymologisch beïnvloed door de plaatsnaam; de oorspr. vormen zijn na 1800 al verdrongen.

EWN: cayennepeper zn. 'scherpe peper' (1840)
ANTEDATERING: Cayenne-Peper [1795; Edwards 2, 124]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cayennepeper [gemalen Spaanse peper] {1847} het eerste lid cayenne < tupi kyinha [cayennepeper]. Door volksetymologie ging men denken aan peper uit Cayenne, de hoofdstad van Frans-Guyana.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

cayennepeper v., naar Cayenne, hoofdstad van Fransch Guyana.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

cayennepeper s.nw.
Sterk, bytende poeier, veral vir kerrie en atjar.
Uit Eng. cayenne pepper (1756).
Eng. cayenne na Cayenne, hoofstad van Frans-Guinee, geleë aan die noordweskus van die Cayenne-eiland, geassimileerd uit Tupi kyynha.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

kaiingpeper: (dial. en volkset. v.) cayennepeper (WAT) na plekn. Cayenne (in Fr. Guiana).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

cayennepeper (Engels cayenne pepper)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

Cayennepeper, gemalen Spaanse peper, wordt in tal van naslagwerken afgeleid van Cayenne, de hoofdstad van Frans-Guyana. Tot 1777 heette deze door de Fransen gestichte stad echter La Ravardière, terwijl Cayan pepper al in 1756 in het Engels is aangetroffen. Het woord komt oorspronkelijk uit het Tupi, een Braziliaanse Indianentaal, waar de peper kyinha werd genoemd. Wij leenden het woord cayennepeper omstreeks 1840 uit het Engels.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

cayenne(peper) ‘gemalen Spaanse peper’ -> Negerhollands kajaen ‘gemalen Spaanse peper’; Sranantongo kayana ‘gemalen Spaanse peper’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cayennepeper gemalen Spaanse peper 1847 [KKU] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal