Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

catacombe - (onderaardse grafkamer, onderaardse gang met gewelven, labyrint)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

catacombe zn. ‘onderaardse grafkamer, onderaardse gang met gewelven, labyrint’
Vnnl. Catacombe ‘plaats waar de lichamen van heiligen hebben gelegen’ [1653; WNT Aanv.], Catacombes (mv.) ‘begraafplaatsen der Christenen’ [1698; WNT zand], nnl. catacomben (mv.) [1847; Kramers].
Ontleend aan Frans catacombe, ouder cathacombes (mv.) [1250-1300; Rey], ontleend aan Laatlatijn catacumba ‘onderaards grafgewelf’. Dit zou een variant zijn (onder volksetymologische invloed van Latijn -cumbere ‘liggen’) van Laatlatijn catatumba ‘id.’ (6e eeuw) en dus een samenstelling van Grieks kata- ‘omlaag’ (zie → catastrofe) en christelijk Latijn tumba ‘graf, tombe’ (< Grieks túmbos), zie → tombe. Catacumba verschijnt echter al in het Laatlatijn [ca. 400] en is dan de aanduiding voor het kerkhof van Sint-Sebastiaan bij de Via Appia in Rome. De herkomst is dus onduidelijk; mogelijk gaat het om een onbekende eigennaam.
Het woord werd in geheel Europa bekend door de ontdekking van het onderaardse Rome in de 18e eeuw.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

catacombe [onderaardse gang] {1847} < frans catacombe < latijn catacumba, etymologie onzeker; mogelijk o.i.v. -cumbere [gaan liggen] gevormd van grieks kata [beneden] + latijn tumba [graf] (vgl. tombe).

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Catacomben (Gr. kata = beneden; kumbos = holte, kelder) waren de onderaardsche gangen (verlaten steengroeven), die den eersten Christenen als gemeenschappelijke begraafplaats dienden. Men vindt ze o. a. in Alexandrië, Cyrene, op het eiland Melos, bij Syracuse, Napels en andere plaatsen in Zuid-Italië. De beroemdste catacomben zijn die van Rome. Deze bestaan uit een doolhof van gangen, uitgehouwen in den zachten tufsteen van den Campanischen heuvel. In de nauwe gangen (gemiddeld 8 dM. breed) zijn de grafplaatsen ter weerszijden naast en boven elkander gehouwen. Deze werden gesloten door een zerk of een terracotta-tegel, waarop men den naam van den overledene schreef, soms ook met allerlei symbolische figuren. Ook werden familiegraven in den vorm van grafkelders aangelegd, die met fresco’s (z. d. w.), beeldhouwwerk, enz. versierd werden. Bovendien zijn er nog vele marmeren doodkisten (sarcophagen) met prachtig beeldhouwwerk te zien. – Sedert de 5e eeuw hield het begraven in de catacomben op en werden zij tot in de 8ste eeuw alleen nog gebruikt voor godsdienstige plechtigheden.
Ook Parijs heeft catacomben, eveneens oude steengroeven. In 1786 werden de doodsbeenderen uit de verschillende kerkhoven gehaald en in de catacomben opgeborgen.
Men spreekt wel eens van de “catacomben van den St.-Pietersberg”, hoewel meer in overdrachtelijken zin.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

catacombe ‘onderaardse gang’ -> Indonesisch katakombe ‘onderaardse gang’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

catacombe onderaardse gang 1653 [Aanv WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut