Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

casus - (geval; naamval)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

casus zn. ‘geval; naamval’
Vnnl. den eersten casus ‘de eerste naamval’ [1552; WNT Aanv.], casus ‘geval’ [1553; Werve].
Ontleend aan Latijn cāsus ‘val, naamval’, een afleiding van het werkwoord cadere ‘vallen’, zie → kans. Het woord werd vooral ook in de juridische taal gebruikt.
Voor het gebruik van het Latijnse woord en de vertaling als taalkundige term zie → naamval.

EWN: casus zn. 'geval; naamval' (1552)
ANTEDATERING: mnl. Eyn nomen dat vijf casus ind vijf uytghengh(e) hevet als “dominus" 'een nomen dat vijf naamvallen en vijf uitgangen heeft, zoals "dominus"' [1477; iMNW uteganc]
Later: soe hebbe ic mine casus qualiken gheleert 'dan heb ik mijn lesje slecht geleerd' [1479; MNW-P, Proza-Reinaert]; die sake oft dat casus oft gheval [1530; iMNW geval] (EWN: 1553)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

casus [geval, naamval] {1552 in de betekenis ‘naamval’} < latijn casus [val, geval, voorval, ongeval, naamval], in de laatste betekenis een vertalende ontlening aan grieks ptōsis [val, naamval]. De vernederlandsing naamval heeft de oudere vertalingen val {1584} en gevall {1624} verdrongen.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

casus (Latijn casus)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Casus (Lat. casus < cadere = vallen; als techn. term vertaling van Gr. πτῶσις = geval; < πίπτειν = vallen). Vb. Casus irreducibilis van de vergelijking van den derden graad. Casus ambiguus = twijfelachtig geval bij de berekening van vlakke of sferische driehoeken.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

casus ‘geval; naamval’ -> Indonesisch kasus ‘geval, incident; onderzoek naar een incident; naamval’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

casus geval 1621 [Aanv WNT] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut