Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

casino - (gelegenheid voor kansspelen; gebouw voor feestelijkheden en kansspelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

casino zn. ‘gelegenheid voor kansspelen; gebouw voor feestelijkheden en kansspelen’
Nnl. casino “zeker speel- en gezelschapshuis voor den adel, in Florence”, ‘gebouw voor gezellig verkeer’ [1824; Weiland], ‘sociëteits- of clubgebouw (met name voor officieren)’ [1908; WNT], ‘avondfeest in besloten kring gevolgd door een bal; speelclub’ [1914; Dale].
Ontleend aan Frans casino ‘gebouw voor feestelijkheden en kansspelen, met name in badplaatsen’ [1812; Rey], eerder al ‘huis van plezier’ [1740; Rey] < Italiaans casino ‘speelhuis’ [17e eeuw], eerder al ‘landhuis, zomerhuis; bordeel’ [16e eeuw], verkleinwoord van casa ‘huis’, dat wrsch. een substraatwoord is (Rey).
Het eerste casino (in de hedendaagse betekenis van het woord) dat in teksten voorkomt, is Casino dei Nobili in Florence (1775).
casinobrood zn. ‘fijn vierkant brood’. Nnl. casinobrood ‘id.’ [1910; WNT zalm I]. Samenstelling van casino en → brood. Het brood zou zo genoemd zijn omdat het in een gesloten vierkant blik, een ‘huisje’ als het ware, gebakken wordt. Mogelijk werd ook verwezen naar het gebruik om in casino's (officiersclubs, clubhuizen, speelzalen etc.) fraaie driehoekige sandwiches te serveren, die uit vierkante broden gesneden werden.

EWN: casino zn. 'gelegenheid voor kansspelen; gebouw voor feestelijkheden en kansspelen' (1824)
ANTEDATERING: eerst De Casino te Bologne … Daar zyn speeltafels [1756; Richardson 5, 12]
Later ook: een schoon Casino of openbaar Assembleehuis ('huis voor samenkomsten') [1773; Volkman(n) 2, 21] (EWN: 1824); een Casino te maken 'een gezellig samenzijn te organiseren' [1800; Alg.KLB, 71]
EWN: ♦ casinobrood zn. 'fijn vierkant brood' (1910)
ANTEDATERING: casinobrood [1888; Nieuwe Amersfoortsche courant (EC) 3/11] (1910)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

casino [gebouw voor gokken, feesten] {1824} < italiaans casino [huisje, lusthuis, speelhuis], verkleiningsvorm van casa [huis] < latijn casa [hut, huisje, optrekje].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

casino s.nw.
Openbare gebou waar gedobbel word.
Uit Eng. casino (1851).
Eng. casino uit It. casino (verkleinw.) 'somershuis(ie)', afgelei van casa 'huis' uit Latyn casa 'hut'. Oorspr. 'n buitehuisie of klein huisie naby die skouburg, waar mense na afloop van 'n opvoering gaan dans en (of) musiek gemaak het.

Thematische woordenboeken

N. van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

casino (Italiaans casino)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Casino (Ital. = huisje). Zoo noemde men in Italië het huis, dat de landedelen in het midden der stad bezaten, om van het gezellig verkeer te genieten. Later huurden minder gegoede families van buiten gezamenlijk zulk een casino in de stad en hieruit ontstonden de gesloten casino-vereenigingen, die men nog overal in Italië en ook in Duitschland vindt. – Ook noemt men casino de gemeenschappelijke restauratie (eethuis) voor ongehuwde officieren. Deze casino’s, in Pruisen zelfs met steun der staatskas opgericht, bevatten ook bibliotheken, eet- en ontspanningszalen, enz.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

casino ‘gelegenheid voor kansspelen’ -> Indonesisch kasino ‘gelegenheid voor kansspelen’; Minangkabaus kasino ‘gelegenheid voor kansspelen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

casino gebouw voor gokken 1824 [WEI] <Italiaans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal