Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

calculatie - (berekening)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

calculeren ww. ‘berekenen; inschatten, beredeneren’
Mnl. calkeleren ‘berekenen, in rekening brengen’ [1488; MNW]; vnnl. in het zn. calculant “eig. die calculeert, berekeningen maakt ... met betr. tot de astrologie” [1521; Mak 1959], rekenen, calculeren [1555; Luython]; nnl. gecalculeerd ‘ingeschat, beredeneerd’ [1784; WNT Aanv.].
Ontleend aan Frans calculer ‘berekenen’ [1372; Rey] < Laatlatijn calculare ‘rekenen’, een afleiding van Latijn calculus ‘kiezelsteen, steentje op een rekenbord, berekening’, verkleinwoord van calx ‘steen, speelsteen, kalksteen’, zie → kalk.
calculatie zn. ‘berekening’. Mnl. kalkulatie ‘berekening’ [1432; MNHWS], calculatie ‘berekening’ [1485; MNW]. Ontleend aan Laatlatijn calculatio ‘berekening’, bij Laatlatijn calculare ‘rekenen’. ♦ calculator zn. ‘(zak)rekenmachine’. Nnl. calculator ‘bedrijfsmatig rekenaar’ [1847; Kramers], ‘zakrekenmachine’ [1984; Reinsma 1984]. Ontleend aan Engels calculator ‘rekenaar’ [ca. 1380; OED], later ook ‘rekenmachine’ [1946; OED] < Laatlatijn calculator ‘rekenaar’ bij het werkwoord calculare ‘rekenen’.

EWN: calculeren ww. 'berekenen; inschatten, beredeneren' (1488)
ANTEDATERING: leertse calculeren ende rekenen [1485; Engelsman, 174v]
EWN: ♦ calculator zn. '(zak)rekenmachine' (1847)
ANTEDATERING: Calculator 'persoon belast met prijsberekeningen e.d.' [1773; Opregte Groninger courant (KB) 9/3]
Later: calculator '(grote) rekenmachine' in: programmeerbare calculator [1971; De Telegraaf (KB) 5/4]; De goedkope calculator is niet meer dan een telmachientje [1974; Nederlands dagblad (KB) 18/11] (EWN: 1984)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

calculatie [berekening] {1599} < frans calculation < latijn calculationem, 4e nv. van calculatio [idem] (vgl. calculeren).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

calculatie ‘berekening’ -> Indonesisch kalkulasi ‘berekening’; Menadonees kalkulasi ‘berekening’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

calculatie berekening 1582 [Aanv WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut