Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

café - (kroeg)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

café zn. ‘kroeg’
Nnl. café ‘koffie- en drankhuis’ [1855; WNT uitwaarts].
Ontleend aan Frans café, ook ‘koffiehuis’ [1654; Rey], wrsch. via Italiaans caffè ‘koffie’ < Turks kahve < Arabisch qahwa. Voor de herkomst van het woord zie → koffie.
Dit Franse woord kwam naast een al ouder koffiehuis (In de Koffi, en andere Huysen [1676; WNT], coffee-huysen [1691; WNT vliegen], koffijhuizen [1793; WNT zuipen II]) te staan. Of er in de 19e eeuw onderscheid is geweest tussen cafés en koffiehuizen is moeilijk na te gaan. Zo'n verschil hoeft echter ook niet verwacht te worden: ook in de laatste decennia ziet men regelmatig nieuwe benamingen opduiken voor dezelfde soort horeca-etablissementen, zie ook → coffeeshop.

EWN: café zn. 'kroeg' (1855)
ANTEDATERING: eerst in Franse context: Dit "café" is een prachtig ... "etablissement" [1824; Cramer, 347]
Later: Kaféhuyzen (in Gent) [1828; Almanach Gend, 259]; in combinatie met restaurant: zal openen een café restaurant [1844; Dagblad van 's Gravenhage (KB) 17/4]; de menigte net ingerigte en sierlijke cafés en restauratiën (in Milaan) [1851; Gids 1, 616] (EWN: 1855)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

café [kroeg] {1847 in de betekenis ‘koffie’} < frans café [koffie, koffiehuis] < italiaans caffè (vgl. koffie).

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

koffie

In de 16e en 17e eeuw brachten Venetiaanse kooplieden uit Turkije de eerste koffie naar Europa. De Arabische naam was kahve of qahva. Sommigen menen dat de naam ontleend is aan Kaffa, het Ethiopische hoogland dat het oorspronkelijke vaderland zou zijn van de koffie, die vandaar naar Arabië is verplant. In vormen als caffè en café is het woord in Zuid-Europa verbreid. Op onafhankelijke ontlening berusten Nederlands koffie en Engels coffee. Uit een van beide is Russisch kófe afgeleid.

Vroeger kenden wij ook het woord koffiehuis, gevormd naar Engels voorbeeld. Maar reeds in de 17e eeuw bestond in Hamburg een Coffeehaus, vreemde vermenging van Engels en Duits. Nu zeggen wij: café, helaas, want koffiehuis is een veel aardiger woord.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

kaffee (zn.) café; Nuinederlands café <1691> < Frans café.

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

kafee s.nw.
1. (verouderd) Plek, gewoonlik minder deftig as 'n restaurant, waar ligte verversings en nie-alkoholiese drank geniet kan word. 2. Kleinerige winkel waar allerlei lewensmiddele soos brood, melk, botter, ens., asook lekkers, sigarette, koerante, tydskrifte e.d. verkoop word en wat ná die gewone winkelure oopbly.
In bet. 1 uit Ndl. café (1855). In bet. 2 uit S.A.Eng. café (1957).
Ndl. café uit Fr. café 'koffie, koffiehuis'.
Eng. café (1789 in bet. 1). Vanuit Afr. in S.A.Eng. (1973 in bet. 1).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

café (Frans café)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

café ‘kroeg’ -> Indonesisch kafé ‘koffiehuis’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

café kroeg 1897 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut