Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

cadens - (reeks slotakkoorden; versiering, improvisatie door solist)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

cadens zn. ‘reeks slotakkoorden; versiering, improvisatie door solist’
Vnnl. cadentie ‘versiering, versierde set akkoorden’ [1617; WNT toon I], cadentie ‘(vallende) versiering’ [1642; WNT val I]; nnl. cadentsen (mv.) ‘(slot)versieringen’ [1732; WNT tremblant II], cadens ‘improvisatie, versiering op thema's uit het muziekstuk’ [1809; WNT uitvoerder].
Hetzelfde woord als → cadans; in de vorm cadens rechtstreeks ontleend aan Italiaans cadenza ‘val, slot van het muziekstuk’.
De betekenis ‘reeks slotakkoorden’, en bij uitbreiding daarvan ‘(slot)versieringen)’ is ontstaan uit ‘het vallen, eindigen van het muziekstuk’, dus ‘de reeks akkoorden voor het slotakkoord’.
In de 17e eeuw krijgen de Vroegnieuwnederlandse vormen cadans en cadens, die eerst door elkaar werden gebruikt, ieder een eigen betekenis; de zeldzame vorm cadentie verdwijnt, ook in de 17e eeuw.

EWN: cadens zn. 'reeks slotakkoorden; versiering, improvisatie door solist' (1617)
ANTEDATERING: Cadencie 'harmonie (in de muziek)' [1599; Kil.]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

cadens [toonsluiting] {1739} < frans cadence (vgl. cadans).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

cadens (Italiaans cadenza)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

cadens reeks akkoorden ter afsluiting van muziekstuk 1739 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut