Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bypass - (omleiding)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bypass zn. ‘omleiding’
Nnl. bypass ‘omloopleiding, hulpleiding’ [1968; Kramers II], by-pass ‘omlegging van de hoofdweg; operatief gemaakte omlegging rond verstopping van de kransslagader’ [1989; Koenen/Smits 1992].
Ontleend aan Engels by-pass ‘buisje om bloed om te leiden’ [1957; OED], eerder bijv. al ‘route ter vermijding van stadscentrum’ [1922; OED] en ‘buis om stoom, gas etc. om te leiden’ [1848; OED], afleiding van het werkwoord pass by ‘voorbijgaan’. Voor de etymologie van pass, zie → passeren.

EWN: bypass zn. 'omleiding' (1968)
ANTEDATERING: bypass 'omloopleiding, hulpleiding' [1956; Kolsteren]
Later: "Bypass"-operatie [1960; Friese koerier (KB) 8/10] (EWN: 1989)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bypass [omleiding] {na 1950} < engels by-pass [idem], van oudengels (nederlands bij) + to pass, middelengels passen < oudfrans passer, teruggaand op latijn passus [schrede], van pandere [uitspreiden].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bypass (Engels by-pass)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bypass omleiding 1968 [KWT] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

bypass (← Eng.), omleidingsoperatie bij verstopping van een bloedvat. Men gebruikt hiervoor meestal een stuk ader uit het been van de patiënt. Ook bypassoperatie.

Waar hij nu aan lijdt is een gewone kou, die ‘geen enkel’ verband houdt met de meervoudige bypassoperatie die de president ruim een jaar geleden heeft ondergaan, zei Aktsjoerin. (Trouw, 12/12/97)
ook figuurlijk voor ‘noodmaatregel’. Meer specifiek duidt bypass-regeling ook een speciale regeling aan bij de studiefinanciering voor studenten die in het midden van de jaren tachtig te weinig aan studietoelage hadden gekregen. Ze konden een renteloos voorschot krijgen.
Dat is de kern van de noodoplossing (bijgenaamd ‘bypass’) waarover het ministerie van Onderwijs, gezamenlijke universiteiten en hogescholen en de 22 steunpunten het vrijdag eens zijn geworden. De bypass is bedoeld als overbrugging tot 1 januari 1988. (De Volkskrant, 19/09/87)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut