Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

buste - (borstbeeld, boezem)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

buste zn. ‘borstbeeld, boezem’
Vnnl. U mammen, ic meen' busten ‘uw mammen, ik bedoel borsten’ [1565; WNT mam], buste ‘borstbeeld’ [1649; WNT tractaat]; nnl. buste ‘borstbeeld’ [1778; WNT], ‘vrouwenboezem’ [1839; WNT vorm].
Ontleend aan Frans buste ‘bovenlijf’ [1549; Rey] < Italiaans busto, buste ‘bovenlijf, buste, borstbeeld’ [14e eeuw]. Dit gaat terug op Latijn bustum ‘borstbeeld (op een graf)’, misschien een betekenisontwikkeling vanuit ‘grafheuvel, opgeworpen bij lijkverbranding’, samenhangend met het werkwoord comburere of amburere ‘verbranden’ (verl.deelw. combustum, ambustum).
De betekenis ‘vrouwenboezem’ treedt al op in de oudste, maar geïsoleerde Nederlandse vindplaats. Gangbaar wordt zij pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw, opnieuw onder invloed van Frans buste, dat deze betekenis altijd al had, of misschien van Duits Büste.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

buste [borstbeeld, boezem] {1778} < frans buste < italiaans busto [bovenlijf, buste, romp, borstbeeld] < latijn bustum [brandstapel, graf]; het woord bustum werd gezien als het o. verl. deelw. van een ww. burere [verbranden], dat evenwel niet heeft bestaan; de oorzaak lag daarin, dat men samenstellingen als comburere [verbranden] splitste in com en burere i.p.v. urere; de betekenisontwikkeling is te verklaren uit de vroege traditie om grafportreturnen en borstbeelden op de begraafplaats te zetten.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

buste

Een buste is zowel de boezem van een vrouw als een borstbeeld van een man of vrouw. Het woord heeft een wat ingewikkelde geschiedenis, waarbij moet worden uitgegaan van het Latijnse werkwoord urere dat: verbranden betekende. Een samenstelling daarvan was amb-urere: rondom of half verbranden en toen dit voorvoegsel amb in onbruik raakte, ging men denken dat de b bij het werkwoord hoorde en maakte een nieuwe samenstelling: comburere in plaats van com-urere. Comburere is dus: verbranden, een combustum kortweg: bustum is een brandstapel en vandaar ook: graf heuvel of graf.

Op het graf plaatste men dikwijls een borstbeeld van de overledene en ook dit werd bustum genoemd. Dit is in het Frans als buste overgenomen en het Nederlands nam dit weer met de Franse uitspraak van de u over.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

buste znw. v., in de betekenis van ‘borstbeeld’ < ital. busto ‘borstbeeld van de dode op een grafteken’; dit gaat terug op het gebruik der Etruriërs om de as der doden in holle van gebakken klei gemaakte afbeeldsels te plaatsen, waarvoor later alleen borstbeelden in de plaats kwamen. Het woord stamt uit bustum ‘het verbrande’, door verkeerde woordscheiding uit samenstellingen als amburere ‘rondom verbranden’ en comburere ‘verbranden’ ontstaan.

De betekenis ‘vrouwelijke borst’ stamt < fra. buste.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

buste ‘vrouwelijke borst’ (Frans buste); ‘borstbeeld’ (Italiaans busto)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

buste borstbeeld 1778 [WNT] <Frans

buste boezem 1902 [WNT bustehouder s.v. rekbaar] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut