burger zn. ‘inwoner’
Onl. in de plaatsnaam Burgermede (onbekende locatie in Zeeland) [1181-1210; Künzel 105]; mnl. burgere [1240; Bern.], borghere (mv.) ‘burgers, inwoners’ [1278; CG I, 408], burghere (mv.) ‘id.’ [1293; CG I, 1900].
Oude samenstelling uit de wortel van → burcht ‘versterking, stad’ en een pgm. *warja- ‘verdediger, weerbaar man’ bij het werkwoord → weren ‘verdedigen’.
Mnd. borgere (ozw. borghare, nzw. borgare), ohd. burgari, burgeri [9^e eeuw] (nhd. Bürger); nfri. boarger; oe. burgware, -waras; on. borgari ‘burgers’. In oudere Germaanse bronnen worden analoge samenstellingen aangetroffen met hetzelfde tweede lid: oe. ceasterware ‘inwoners’, rōmware ‘Romeinen’; on. skipverjar ‘schepelingen’, rōmverjar ‘Romeinen’; met daarnaast enkele Germaanse naamgevingen uit de klassieke geschiedenis als amsivārii ‘bewoners van de Ems-streek’ en baiovārii ‘Beieren’. De w- van het tweede lid is in het continentale West-Germaans al vroeg weggevallen, mogelijk mede onder invloed van het achtervoegsel pgm. *-ari-, dat zeer vaak gebruikt werd bij de vorming van nomina agentis (> mnl. -ere- als in mnl. lerere ‘leraar’; zie → -aar).
Uit de betekenis ‘vrije inwoner van een stad’ ontwikkelde zich een algemener ‘bewoner of inwoner (ook van een staat)’. Naast burger stond in het Middelnederlands het synonieme → poorter.
Lit.: Debrabandere 2000, 61-62

burger inwoner van stad, lid van een staat 1240 [Bern.] <Duits

burger [inwoner van stad, lid van een staat] {borger, burger 1201-1250} formeel van middelnederlands burch [vlek, stad, burcht], dus stedeling; het woord kwam in het N.O. van Nederland op onder duitse invloed < hoogduits Bürger, oudhoogduits burgeri; het normale woord was in de Middeleeuwen poorter (vgl. burcht).

burger znw. m., mnl. borgher, burgher (noordoost. taalgebied), mnd. borgere, ohd. burgari (nhd. bürger), ofri. borger, burger ‘bewoner van een stad’. Het woord is uit het hd. overgenomen en verdrong mnl. poorter.

burger znw., noordoost-mnl. borgher, burgher m. Afl. van borch, burch (nnl. burcht) in de bet. “stad”. = ohd. burgâri (nhd. bürger), mnd. borgere, ofri. borger, burger m.”stadbewoner, burger”. Heeft zich van ’t Hd. uit verbreid. Mnl. is poorter ’t gewone woord.

burgemeester, burger m., van burg in de bet. van stad.

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.