Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

broddelen - (knoeien)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

broddelen ww. ‘knoeien’
Vnnl. broddelen ‘haastig, slordig werken’ [1546; Naembouck]; nnl. broddelen ‘slordig werken’ [1717; WNT].
Een frequentatiefvorm bij het werkwoord brodden ‘lappen, verstellen’ [1562; Kil.], een woord van onduidelijke herkomst, dat nu alleen nog in sommige dialecten voorkomt. Of het Oudfranse werkwoord border ‘borduren’ [1165] (< Frankisch *brord- ‘punt’) invloed op vorm en betekenis van het Nederlandse woord heeft uitgeoefend, is niet duidelijk. In Kil. 1599 komt een zn. brodde ‘vuiligheid’ voor, dat nu nog bestaat als brod(de) ‘warboel’, met name in Zuid-Nederlandse dialecten (en mogelijk hetzelfde woord is als Fries brot, brut ‘rommel’).
Bij brodden hoort ook het zn. brodder ‘hij die vodden naait’ [1562; Kil.]. Uit de betekenis ‘lappen naaien’ is die van ‘slordig werken’ ontstaan: vnnl. brodden ‘slecht werken’ [1599; Kil.]. Het zn. lapwerk maakte een vergelijkbare betekenisontwikkeling door → lappen 1.
Nnd. bruddeln, bröddeln, broddeln; nfri. broddelje.
broddelaar zn. ‘knoeier’. Vnnl. brodder, broddeler [1599; Kil.]. Afleiding met → -aar van broddelen. ♦ broddelwerk zn. ‘knoeiwerk’. Vnnl. broddelwerk ‘id.’ [1691; WNT]. Gevormd uit broddelen en → werk.

EWN: broddelen ww. 'knoeien' (1546)
ANTEDATERING: mnl. hem die puysten uut broddelen 'er komt pus uit zijn puisten' [1480-1500; MNW-P]
EWN: ♦ broddelaar zn. 'knoeier' (1599)
ANTEDATERING: brodder, broddeler 'ondeugdelijke maker' [1588; iWNT]
EWN: ♦ broddelwerk zn. 'knoeiwerk' (1691)
ANTEDATERING: het losse broddelwerk / Van overdaat [1680; Tradel, 6]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

broddelen* [knoeien] {1546} iteratief van brodden [knoeien] {1573} verwanten zijn niet bekend; de etymologie is onbekend.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

broddelen ww. iteratief van brodden, Kiliaen: ‘knoeien; lappen, herstellen’, vgl. westf. brodeln, bruddeln ‘fouten maken bij weven of breien’.

Daar het woord niet elders voorkomt en jong is, is de herkomst onbekend. Een afl. uit een ouder *brogðan (vgl. dan breien), die FW 93 met twijfel oppert, is zeker af te wijzen. — Indien men een affectieve media-geminata -dd- aanneemt, dan zou men kunnen aanknopen aan oe. gebrot ‘brokstuk’, on. brot ‘breuk, fragment’ bij het ww. *breutan ‘breken’ (daarbij mnl. brete, britte ‘aardkluit’), briete ‘kluit aarde of turf’? Maar daar dit ww. in het nnl. uitgestorven is, levert dit ook bezwaren op.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

broddelen ww. Nnl. frequentativum van brodden, dat sedert Kil. voorkomt en bij dezen “knoeien” en “lappen, herstellen” beteekent. Wvla. brodd(el)en ook = “in de war zijn”. Vgl. westf. brodeln, bruddeln, Dortm. broddeln “fouten maken bij weven en breien”. Oorsprong onbekend. Waalsch brodî “broddelen” komt eer uit ’t Ndl. dan omgekeerd. Formeel en semantisch mogelijk, maar wegens ’t late voorkomen van ’t woord onzeker is de afl. van brodd- uit bruʒd-, dat dan met breien zou ablauten, evenals ags. brogdian, broddian “schitteren”, brogdettan, broddettan “id., trillen”.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

bróddele (ww.) knoeien; Nuinederlands broddelen <1546> < Rienlands broddeln.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

broddelen ‘een werk verknoeien’ -> Frans dialect brôdeler ‘een werk verknoeien’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

broddelen* knoeien 1546 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut