Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

breeveertien - (naam van zandbank voor de Nederlandse kust)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

breeveertien* [naam van zandbank voor de Nederlandse kust] {1685} omdat zij 14 vaam diep ligt.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

Breeveertien v., eigenlijk breede zandbank van gemiddeld 14 vaam diepte tusschen Tessel en Maas.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

breeveertien, de – uithangen: geld verbrassen; de - opgaan: naar buiten gaan om te spelen. Zeeuws de bree veertiene opgaan ‘vertrekken, het geluk elders gaan zoeken, aan de zwier gaan, de bloemetjes buiten zetten, op het verkeerde pad gaan (gezegd van meisjes)’. Ook Wvl. breeveertiene ‘goede sier’ (Oostende). Naar de naam van een brede vlakte zes mijl uit de kust van Holland, 14 vadem diep. Aangezien daar nogal wat schepen schipbreuk leden, is de oorspr. betekenis ‘verongelukken’, vandaar ‘moreel te gronde gaan’. – Bibl.: C. Henstra, De Breeveertien in de woordenboeken. TNTL 111 (1995), 241-244.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

breeveertiene in uitdr. de bree veertiene opgaan: vertrekken, het geluk elders gaan zoeken, aan de zwier gaan, de bloemetjes buiten zetten, op het verkeerde pad gaan (gezegd van meisjes). Ook Wvl. breeveertiene ‘goede sier’ (Oostende). Naar de naam van een zandbank voor de Nederlandse kust 14 vadem diep.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

breeveertiene (ZV), in uitdr. de bree veertiene opgaan: vertrekken, het geluk elders gaan zoeken (A), aan de zwier gaan, de bloemetjes buiten zetten (A), op het verkeerde pad gaan (gezegd van meisjes: A). Ook Wvl. breeveertiene 'goede sier' (Oostende). Naar de naam van een zandbank voor de Nederlandse kust 14 vadem diep.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

breeveertiene (DB, B, O), zn.: iemand met brede schouders (O), goede sier, luxe (B, O). Eig. de naam van een zandbank voor de Nederlandse kust, 14 vadem diep.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

Breeveertien. De verwensing vaar de Breeveertien op! betekent ‘ik ben woedend, verontwaardigd, ga je ongeluk maar tegemoet’. De Breeveertien is de naam van een zandbank die zich voor de Nederlandse kust uitstrekt van Scheveningen tot Noordwijk. Vgl. Huizinga (1997: nr. 1458).

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

349. De breeveertien opgaan, opvaren,

den breeden weg opgaan, een los leven leiden; in de 18de eeuw: met de noorderzon verdwijnen. Onder de breeveertien verstaat men volgens het Ndl. Wdb. III, 1205 een groote breede zandbank vóór de Hollandsche kust, die zich uitstrekte tot op de hoogte van Tessel. De uitdr. is ‘denkelijk ontleend aan de taal der zeelieden, die naar de Oost of om de Zuid varende, hun weg over of langs de BreeveertienDeze naam is ontleend aan de doorgaande gelijkmatige diepte van omstreeks 14 vadem water, welke daarop gevonden worden (Ndl. Wdb. III, 1206). namen; vgl. het hoekje omgaan en dgl.’ Vgl. V. de Water, 63: gao gâuw de breevirtien op, ruk nu gauw uit. Door bijgedachte aan breed in ‘den breeden weg’ heeft de uitdr. de beteekenis aangenomen van een los leven leiden, (vgl. S.M. 37: Ze is de breeje veertien op; Jord. II, 521: Toen hij haar de kaart lei... ze zou, nee... vast de breede veertien opgaan), terwijl door de bijgedachte aan breed in den zin van overvloedig, in Zuid-Nederland vooral, de uitdrr. ontstaan zijn: het is daar de breeveertiene (royaal); hij heeft nu de breeveertiene (in de vacantie), volle vrijheid, om te doen wat hem lust; iemand de breeveertiene geven (volle vrijheid; De Bo, 183); den breeveertien spelen, uithangenV.d. Water, 63: de breeveertien uithangen, vele en overdadige geldverteringen maken. Zie ook Hoeufft, 718., - laten waaien, den grooten heer uithangen, syn. van het zuidndl. den breede spelen of uithangen; den breeden haan spelen (De Cock1, 140); het breed laten waaien, laten hangen (Hoeufft, 83); dat gaat over de breeveertien, verkwistend; dat huis is over de breeveertien gebouwd, licht en dicht getimmerd (Taalk. Mag. III, 127); Harrebomée I, 88; vgl. in 't Friesch: it giet ut 'e brede fjirtjin, men teert maar, alsof het niet op kan. Het verband tusschen deze laatste uitdrukkingen en de eerste is niet geheel duidelijk.

1382. Licht en dicht,

d.w.z. niet soliede, vooral van gebouwen gezegd, luchtig en niet hecht gebouwd, uit de breeveertien gebouwd; vgl. C. Wildsch. V, 309: Eene schoone, rijke, zedelyke garderobe, niet zo wat ligt en digt, en mooi van kleur; maar in waarde gelijk aan de samaaren onzer overgrootmoeders. De uitdr. is verbasterd, daar we in de 17de eeuw aantreffen licht en ondicht (vgl. guur voor onguur), o.a. bij Beaumont, 38: Dit licht en ondicht werck; Huygens, Korenbl. XVI, 113: Jan is een kuycken van een lichte ondichte HoerHuygens zal hier met ‘ondicht’ wel eene andere, obscoene, beteekenis bedoeld hebben.. Thans heeft de beteekenis van licht die van (on)dicht geheel overschaduwd; zie no. 1250. Volgens het Ndl. Wdb. VIII, 1943 is de beteekenis ‘niet stevig en toch dicht’ en is dicht geen verkorting van ondicht; evenzoo in III, 2400: ‘licht en zoo dat alles goed gesloten, zonder scheuren of gaten is, maar ook niet meer’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut