Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

brassen - (slempen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

brassen 2 ww. ‘slempen’
Mnl. brassen ende hoveren ‘slempen en feestvieren’ [1300-50; MNW hoveren]; nnl. brassen ‘slempen’ [begin 16e eeuw; MNW].
Mogelijk afgeleid van een woord dat verwant is met mnd. bras ‘lawaai, slemperij’ (naast mhd. brassen; nhd. prassen ‘slempen’), waarbij wordt gedacht aan een klanknabootsing. Een andere mogelijkheid is het Middelnederlandse werkwoord brassen ‘brouwen’ [1432; MNW-R] (het zn. brassere ‘brouwer’ is al eerder geattesteerd [1284; CG I, 782]), met een nieuwe betekenis ‘slempen’ die is afgeleid van het zn. brasserie ‘slemperij’ [1371-72; MNHWS] of van het werkwoord brasseren ‘slempen’ [1350-1400; MNW-R]. Deze gaan evenals brassen ‘brouwen’ terug op Frans brasser ‘brouwen’, een vorm die onder invloed van het zn. bras ‘arm’, zie → bras 1 is ontstaan naast bracier ‘brouwen, roeren, mengen’ [1160] < vulgair Latijn braciare ‘brouwen’, bij Latijn braces ‘mout’. Dit laatste is volgens Plinius oorspr. een Gallisch woord, de verdere herkomst is onbekend.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

brassen1* [slempen] {ca. 1540} hoogduits prassen, vermoedelijk bij nederlands bras [rommel], middelnederduits bras [lawaai, slemperij].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

brassen 2 ww. ‘slempen’, mnl. brassen, mnd. brassen, nhd. prassen. Men schijnt van een germ. stam *bras in de betekenis van ‘lawaai’ te moeten uitgaan. Men zou deze kunnen beschouwen als een vorming met een emphatische r naast bassen (de Vries, Mélanges Mossé 1960, 467-485).

Het mnl. mnd. brassēren ‘slempen’ is een ander woord, overgenomen < fra. brasser ‘door elkaar roeren, brouwen’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bras II (rommel), sedert ± 1500 (bras m.). = hd. brass m. “rommel” (sedert eind 15. eeuw). Wellicht identisch met mnd. bras m. “lawaai, slemperij”, dat bij mnd. brassen “slempen, lawaai maken” = mnl. brassen “id.” (nnl. brassen), hd. prassen “slempen” hoort. Dit komt blijkens mnl. mnd. brassêren “id.” uit fr. brasser “brouwen, roeren, mengen” (wsch. van kelt. oorsprong), dat in ʼt Mnl. ook als brassen “brouwen, mengen” ontleend is. Bras “rommel” kan ook van dit laatste gevormd zijn, oorspr. = “brouwsel, mengsel”. De bet. van brassen “slempen” is wellicht via “morsen, ploeteren” ontstaan.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

brassen 2 ono.w., Mnl. id. + Hgd. brassen, prassen, is hetzelfde w. als Mnl. brassen vermeld bij bras 2.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

brassen (W, ZV), ww.: veevoer bereiden, vee voeren, slordig eten. Zie bras 1.

Thematische woordenboeken

C.H.Ph. Meijer (1919), Woorden en uitdrukkingen verklaard door Dr. C. H. Ph. Meijer, Amsterdam

Brassen. Dit woord komt voor in de bet. brouwen en is dan natuurlijk het fra. brasser. Verder heeft het de bet. van door middel van een der brassen (zekere touwen) van de ra, deze en daardoor het zeil in de goede richting tegenover den wind stellen. De naam bras is hier waarschijnl. ontleend aan ’t fra. bras [de vergue]. De bet. smullen, vooral overdadig zich te goed doen is waarsch. een geheel ander woord, en heeft zijn tegenwoordige bet. waarsch. ontleend aan een andere bet., die ’t nog in Z.-Ned. heeft: morsen met eten. Verg. voor den overgang uitdrukkingen als: slordig drinken = overdadig drinken.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

brassen* slempen 1540 [Toll.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal