Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

boycot - (economische en/of sociale uitsluiting)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

boycot zn. ‘economische en/of sociale uitsluiting’
Nnl. boycot [1910; Sijs 2001], al eerder het werkwoord boycotten “doodverklaren, uitsluiten” [1899; Woordenschat].
Afgeleid van werkwoord boycotten < Engels boycott, genoemd naar Charles Cunningham Boycott (1832-1897), rentmeester van graaf Earne in het Ierse graafschap Mayo.
Toen Boycott in september 1880 na een aantal misoogsten weigerde de pachtgelden te verlagen, riep de Land League, de in 1879 opgerichte vereniging van pachters, op tot geweldloze actie: door de gehele lokale bevolking, inclusief de middenstanders, werd Boycott totaal genegeerd. De actie werd een succes, ook publicitair. In november 1880 werd het werkwoord to Boycott al in de Engelse krant The Times gebruikt. Al heel gauw raakt de term ook in het buitenland bekend: Frans boycotter [1880; Rey], Duits boykotten [ca. 1890; Pfeifer]. Boycott moest overigens Ierland ontvluchten en in 1881 werden de pachttarieven wettelijk geregeld.
Lit.: Sanders 1993

EWN: boycot zn. 'economische en/of sociale uitsluiting' (1910)
ANTEDATERING: de boycott der slachters [1886; NvdD 18/5]
Eerder al: het "Boycotten" van grondeigenaars [1880; NvdD 14/12] (EWN: 1899)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

boycot [uitsluiting van maatschappelijk verkeer] {1940} < engels boycott, genoemd naar de Engelse kapitein Charles Cunningham Boycott (1832-1897), rentmeester in de Ierse County Mayo, die in 1880 als eerste werd geboycot.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

2boikot s.nw.
1. Uitsluiting van iemand uit die handels- of sosiale verkeer. 2. Georganiseerde weiering om die een of ander artikel te koop.
Uit Eng. boycott (1885) of Ndl. boycot.
D. Boykott (19de eeu), Fr. boycottage.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

boikot: s.nw. en ww., “uitsluit(ing) uit handel”; Eng. boycott, na die naam v. d. Ierse landheer, Kapt. Boycott, wat in 1880 so behandel is.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

boycot (Engels boycott)

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

boycot, uitsluiting van maatschappelijk verkeer
In september 1880 sprak Charles Parnell, voorzitter van de Ierse Land League, op een grote protestbijeenkomst. De Land League was een jaar eerder in Mayo County in West-Ierland opgericht met als doel pachters te beschermen tegen uitbuiting door landeigenaren. Toen de zogeheten land-grabbers ter sprake kwamen (lieden die de plaats innamen van weggestuurde pachters) schreeuwde iemand dat zulke mensen moesten worden doodgeschoten. Parnell had een christelijker idee: ‘Je moet zo iemand helemaal links laten liggen, op straat, in de winkels, op het land, op de markt en zelfs in de kerk. Door hem helemaal op zichzelf te laten, door hem te mijden als een lepralijder, moet je je afkeer laten blijken voor z’n misdaad.’
Op het moment dat Parnell deze woorden sprak, was Charles Cunningham Boycott al zeven jaar rentmeester van graaf Erne in Mayo County. Boycott, die op 12 maart 1832 was geboren in Norfolk, en een carrière in het leger had afgesloten als kapitein, was een stille, vastberaden en halsstarrige man. Hij had net twee slechte aardappeloogsten achter de rug toen de Land League van hem eiste dat hij de pachttarieven met 25 procent zou verlagen. Boycott weigerde, stuurde een deurwaarder op zijn pachters af en werd vervolgens het eerste slachtoffer - in een lange rij - van de door Parnell voorgestelde tactiek.
Het ging er zeer hard aan toe. Boycotts personeel werd weggepest, zijn vee verdreven, op straat werd hij nageroepen, zijn post werd onderschept, de plaatselijke middenstand weigerde iets aan hem te verkopen en de kapitein-in-ruste werd tot driemaal toe beschoten.
Een en ander speelde zich af in oktober en november 1880. Nadat Boycott zich persoonlijk in The Times had beklaagd werd de kwestie voorpaginanieuws. De kranten spraken van Boycotten, een woord dat volgens één bron vrijwel zeker werd bedacht door pater John O’Malley, een fel aanhanger van de Land League. O’Malley zou het woord hebben geopperd in een gesprek met James Redpath, een bekende Amerikaanse journalist, als alternatief voor ostracisme.
Het nieuwe woord verspreidde zich met ongekende snelheid door Europa. De Beer en Laurillard vermeldden het in 1899 ; zij gaven als verklaring ‘doodverklaren, uitsluiten of in het algemeen zelf recht doen’. Het kwam in het Russisch terecht als bojkotirovat, in het Italiaans als boicottare en in het Spaans als boycotear.
De boycot van Boycott werd een succes. Weliswaar kwamen vijftig vrijwilligers uit Ulster om onder begeleiding van negenhonderd Britse soldaten de wegrottende oogst van Boycott uit de grond te halen, maar de rentmeester zag zich kort daarop genoodzaakt Ierland te verlaten. In 1881 werden de pachttarieven bij wet geregeld.
De obstinate Boycott probeerde nog een keer terug te keren, maar in 1886 vestigde hij zich definitief als rentmeester in Suffolk. Daar stierf hij op 19 juni 1897, 65 jaar oud.
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

boycot ‘uitsluiting van maatschappelijk verkeer’ -> Indonesisch boikot ‘uitsluiting van maatschappelijk verkeer’ (uit Nederlands of Engels); Javaans baékot, békot ‘uitsluiten van maatschappelijk verkeer, dood verklaren’ (uit Nederlands of Engels); Makassaars dialect baekố ‘uitsluiting van maatschappelijk verkeer’ (uit Nederlands of Engels).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

boycot uitsluiting van maatschappelijk verkeer 1910 [De Hollandsche Revue 25/7, 441ab] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut