Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

box - (afgesloten ruimte; loophek voor kinderen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

box zn. ‘afgesloten ruimte; loophek voor kinderen’
Nnl. boxes (mv.) ‘afgeschoten ruimtes in een paardenstal’ [1857; WNT Aanv.], ‘loophek voor kinderen’ [1939; WNT Aanv.].
In de betekenis ‘afgesloten ruimte’ ontleend aan Engels box ‘kastje, afgesloten ruimte’ [1846] < Latijn buxis ‘doos’, zie → bus 1.
De overdrachtelijke betekenis ‘loophek waarbinnen kleine kinderen kunnen spelen’ [1937; Koenen] betreft een uitsluitend Nederlandse ontwikkeling; het Engelse woord is playpen.

EWN: box zn. 'afgesloten ruimte; loophek voor kinderen' (1857)
ANTEDATERING: boxes "stalling voor de paarden" [1846; Bredasche courant (KB) 6/8]
Later: Baby-Box "kinderloophekje" [1900; NvdD 23/11] (EWN: 1939); in de box 'in de door een hekje omgeven ruimte (voor baby's)' [1919; NRC 5/5]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

box [afgescheiden ruimte] {1886} < engels box [afgescheiden ruimte, doos] < latijn buxum (vgl. boussole).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

1boks s.nw.
Gewoonlik vierkantige of langwerpige houer met 'n deksel.
Uit Eng. box (1000). Aanvanklik as anglisisme beskou, maar word tans in Afr. aanvaar as sinoniem van doos (lg. ook met plat bet. en eerder te vermy) en houer (nie noodwendig kantig nie).
Oudengels box uit Laat-Latyn buxis, variant van Latyn pyxis 'boks gemaak van bukshout' uit Grieks puxis van puxos 'buksboom'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

box (Engels box)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

box ‘afgescheiden ruimte; rechthoekige houten speelkooi voor peuters’ -> Indonesisch boks ‘rechthoekige houten speelkooi voor peuters; hokje, telefooncel’; Jakartaans-Maleis bok ‘opbergbox; kinderbox’; Sranantongo boks ‘rechthoekige houten speelkooi voor peuters’; Saramakkaans bokúsu ‘afgescheiden ruimte’ (uit Nederlands of Engels).

box ‘luidspreker’ -> Sranantongo boks ‘luidspreker’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

box afgescheiden ruimte 1857 [Aanv WNT] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut