Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bordes - (hoge stoep)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bordes zn. ‘hoge stoep’
Mnl. bertessche, bartessche, bardessche ‘luifel’ [1385; MNW]; vnnl. bordessche ‘luifel’ [1555-60; MNW], bordes ‘uitstalplank voor winkelraam’ [1573; Thes.], ‘platform op een trap’ [1659-73; WNT portaal]; nnl. ‘verhoogde stoep’ [1726; WNT vlerk].
Ontleend aan Oudfrans bretesche, bretesque ‘houten uitbouw, belegeringstoren’ [1155] (Nieuwfrans bretèche) < middeleeuws Latijn bretescha, bretachia, brateschia, britasca ‘palissade, planken scherm’, zie → brits. Mogelijk is dit een Middeleeuws-Latijnse of Oudfranse vorming naar pgm. *bred ‘plank’, zie → berd, met een Romaans achtervoegsel -esca < pgm. *-iska- (> ndl. -isch). Een andere mogelijkheid is ontlening aan Oudfrans brittisca ‘(Britse?) fortificatie’.
Nederlands -rt- > -rd- vóór de klemtoon in Franse leenwoorden is klankwettig; invloed van → bord en → boord 2 versterkte deze verschuiving nog.

EWN: bordes zn. 'hoge stoep' (1385)
ANTEDATERING: eerst bardessche 'duiker, watergat' [1380; Stallaert 1, 124a]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bordes [verhoogde stoep] {bordessche [luifel] 1385} < oudfrans bretesche [houten uitbouw boven een poort, borstwering] < middeleeuws latijn bretescha, brateschia, britasca, brata [palissade, scherm], uit het germ., vgl. bord.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bordes znw. o., mnl. bordessce, bardessce, bartessce, bertessce ‘luifel’ < ofra. bretesche ‘houten uitbouw boven een poort, belegeringstoren’, dat niet ontstaan is uit een germ. woord *bret, maar afgeleid wordt van brittisca ‘brits’ (Meyer-Lübke 117). Het fra. woord is sedert de 12de eeuw bekend.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bordes znw. o., wvla. ook bordessche v., mnl. bordessce, bardessce, bartessce, bertessce (o. v.?) “luifel” (die bet. is nog zuidndl.). Uit ofr. bretesche “houten uitbouw boven een poort” (e. a. dgl. bett.,) dat wsch. een afl. van ʼt bij bord besproken ohd. brët is. De ndl. d is onder invloed van bord, boord opgekomen.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bordes o., Mnl. bordessche, bardessche, bartege, uit Ofr. bertesche, bretesche (Nfra. bretèche), afleid. van 't Germ. bred, berd (z.d.w.).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

bordes: – (veroud.) betes – , “vloerruimte by wending v. trap na hoër verdieping”; Ndl. bordes (Mnl. bar-/bordessce/bar-/bertessce, WVl. bordessche, “kap, luifel”) hou vlgs. FvWvH en WNT verb. m. Ofr. ber-/bretesche en m. bord en boord I, maar vlgs. dVri J NEW m. Ofr. of Ll. brittisca, “brits” (d.w.s. “Bretons”, sedert 12e eeu bek.).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bordes (Oudfrans bretesche)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bordes ‘verhoogde stoep’ -> Indonesisch bordés ‘balustrade’; Papiaments bordèshi ‘verhoogde stoep’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bordes verhoogde stoep 1845 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut