Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bombardement - (beschieting met bommen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bombarderen ww. ‘bommen werpen’
Vnnl. bombardiëren ‘beschieten’ [1658; Meijer].
Ontleend aan Frans bombarder ‘met projectielen beschieten’ [1515; Rey], een afleiding van het zn. bombarde ‘blijde’ [14e eeuw], dat ook in het Nederlands ontleend is als mnl. bombaerde ‘soort kanon, mortier’ [1460-80; MNW-R]. Frans bombarde is een afleiding van bombe, zie → bom 1.
bombardement zn. ‘beschieting met bommen’ [1830; WNT voorzorg]. Ontleend aan Frans bombardement [1697; Rey], afgeleid van bombarder met het achtervoegsel → -ment.

EWN: ♦ bombardement zn. 'beschieting met bommen' (1830)
ANTEDATERING: vnnl. Bombardement 'beschieting met bommen' [1692; Amsterdamse courant (KB) 25/10]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

bombardement. Hoewel Sanders en Tempelaars (1998) zeggen dat de verwensing krijg een bombardement ... gevolgd door een voorzetselbepaling in het hele Noord-Nederlandse taalgebied bekend is, heb ik haar in mijn enquêtemateriaal niet eenmaal aangetroffen. Ik voeg daar nog aan toe, dat ik toch heel wat zegslieden uit Rotterdam en omgeving heb. De vroegste variant is volgens dezelfde bron in 1942 in Den Haag gehoord. De emoties die de verwensing uitdrukt zijn woede, minachting, ergernis en andere opgewondenheid. De betekenis is afgezwakt tot ‘je kunt voor mij alle onheil dat denkbaar is krijgen, ik moet je niet meer, je kunt uit mijn wereld verdwijnen’.
Haags schijnt te zijn krijg een bombardement achter je hart, dan kun je puinruimen! In de omgeving van Leiden en Rotterdam kent men krijg een bombardement achter je kiezen! en in Amsterdam bezigt men de variant krijg een bombardement achter je kiezen, dan kun je puinruimen! Voor Den Haag geldt dat men er in elk geval tijdens de Tweede Wereldoorlog de verwensing krijg een bombardement achter je longen, (dan) kun je puinruimen! kende. Versterkende samenstellingen zijn bombardementskanker en bombardementspleuris.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bombardement ‘beschieting met bommen’ -> Indonesisch bombardemén ‘beschieting met bommen’.

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

chirurgisch bombardement; -e raketaanval enz. (← Am.-Eng. surgical strike), precisiebombardement*, -raketaanval op niet-burgerlijke, dus militaire, doelwitten. De benaming is in zwang gekomen tijdens de Golfoorlog (1991). Het is één van de weinige termen uit de Golfoorlog die gebleven zijn.

God wat is dat toch ergerlijk: die dikzak van een Amerikaanse generaal met zijn aanwijsstok bij een televisiescherm, dat een ‘chirurgische’ raketaanval op een gebouw in Bagdad vertoont. (Elsevier, 02/02/91)
Wie garandeert dat Saddam Hoessein de ruim tienduizend chemische bommen en raketten, die na de onnauwkeurige ‘chirurgische ingrepen’ van de Amerikanen over zijn, niet zal gebruiken. (Elsevier, 27/04/91)
Chirurgische ingreep: een precisie-aanval op een geïsoleerd militair doel. (Max Pam: Klein woordenboek van de Golfcrisis, 1991)
De krijgsterm ‘chirurgische aanval’ — en dit was er zo eentje — betekent dus dat geen dokter je meer kan helpen. (Nieuwe Revu, 04/06/92)
Toen voor het eerst de mogelijkheid werd geopperd ‘chirurgische bombardementen’ uit te voeren op Servische stellingen in Bosnië, wees hij (minister Claes — MDC) erop dat de al aanwezige blauwhelmen van de United Nations Protection Force (UNPROFOR) daarbij veel gevaar zouden lopen. (De Morgen, 07/05/93)
Minister Claes (socialist) en zovele anderen met hem staan huiverig tegenover ‘chirurgische en/of selektieve bombardementen’. (De Morgen, 13/05/93)
Inmiddels is de nucleaire ijstijd echter al weer zo’n vier jaar voorbij en heeft Amerika sinds januari een president die al tijdens zijn campagne duidelijk liet uitkomen dat de gezondheid van de Verenigde Staten voor hem een hogere prioriteit heeft dan ‘chirurgische ingrepen’ waar ook ter wereld. (Elsevier, 06/11/93)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut