Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

boekmaag - (derde maag van een herkauwer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

boekmaag zn. ‘derde maag van een herkauwer’
Nnl. boekmaag [1855; WNT Aanv.]; eerder ook boek ‘boekmaag’ [1599; Kil.], boekpens ‘id.’ [1769-1811; WNT].
Samenstelling uit → boek en → maag 1. De benaming gaat terug op de vergelijking van de talrijke vliezen van deze maag met de bladen van een boek.
Vergelijkbaar zijn oudere of gewestelijke benamingen als: souter, letterlijk ‘psalmboek’, bibel (Friesland) [1935], menigvold (Groningen), en in het Duits Buch, (Rind)psalter, Mannigfalt.

EWN: boekmaag zn. 'derde maag van een herkauwer' (1855)
ANTEDATERING: verstopping in de boekmaag of darmen [1836; Nijverheid 3, 285]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

boekmaag* [deel van maag van herkauwer] {1901-1925} zo genoemd omdat hij talrijke bladvormige plooien heeft.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

boekpens, bladmaag v., zoo genoemd omdat zij een menigte bladen of plooien vormt, bij de koe zelfs 100.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

boegpens s.nw.
Boepens.
Wsk. deur volksetimologie in matroostaal ontstaan uit boekpens, wsk. omdat 'n dik maag aan die boeg van 'n skip herinner.

boekpens s.nw.
1. Blaarpens. 2. Boepens.
In bet. 1 uit Ndl. boekpens (1769 - 1811), 'n samestelling van boek 'derde maag van herkouende diere' en pens 'pens', met eg. afgelei van boek 'boek' aangesien herkouende diere se derde maag vol voutjies is wat aan die bladsye van 'n boek herinner. Bet. 2 het in Afr. self ontwikkel, skertsend so genoem omdat 'n dik maag mntl. aan die uitstulping van 'n blaarpens herinner. Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).

boep s.nw. (eufemisties; skertsend)
Boepens.
Verkorting van boepens.
Vanuit Afr. in S.A.Eng. (1976).

boepens b.nw., s.nw.
1. Met 'n dik maag, of dik maag. 2. (plat) Swanger.
In bet. 1 as s.nw. vervorm uit boekpens. In bet. 1 as b.nw. en in bet. 2 'n afleiding van die s.nw. boepens.

boepie s.nw. (eufemisties; skertsend)
Boepens.
Afleiding met -ie van boep.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

boekmaag* deel van maag van herkauwer 1855 [Aanv WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut