Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bloemkool - (koolsoort (Brassica oleracea, convar. botrytis, var. botrytis))

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bloemkool zn. ‘koolsoort (Brassica oleracea, convar. botrytis, var. botrytis)’
Vnnl. Bloemkoole [1567; Nomenclator].
Gevormd uit de zn.bloem 1 en → kool 1, als leenvertaling van Italiaans cavolfiore, letterlijk ‘koolbloem’, al dan niet via Frans chou-fleur. Cavolfiore komt van Latijn caulis ‘kool’, → kool, en flōs, gen. flōris, ‘bloem’, verwant met → bloeien.
De plant kwam van Cyprus naar Italië aan het eind van de 16e eeuw en werd vandaar verspreid over Europa. Andere Europese talen maakten een zelfde soort vertaling, zoals Duits Blumenkohl, Zweeds blomkål en Russisch cvetnája kapústa. Engels cauliflower is ontleend aan het Latijn, met invloed van Middelengels cole, caul ‘kool’.

EWN: bloemkool zn. 'koolsoort (Brassica oleracea, convar. botrytis, var. botrytis)' (1567)
ANTEDATERING: Bloemkoole [1554; Dodonaeus, 589]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bloemkool [koolsoort, groente] {bloemkoole 1567} vertalende ontlening uit frans chou-fleur of rechtstreeks uit italiaans cavolfiore.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bloemkool znw. v., sedert Kiliaen, evenals nhd. blumenkohl, de. blomkaal beantwoordt aan ital. cavolo fiore (> ne. cauliflower), fra. choux-fleurs. Voor het eind der 16de eeuw kwam deze plant (brassica botrytis cauliflora) uit Cyprus naar Italië en verbreidde zich vandaar over Europa.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bloemkool znw., sedert Kil. Een internationaal woord: it. cavolo fiore (> hd. karfiol m., eng. cauliflower), fr. choux-fleurs, hd. blumenkohl m., de. blomkaal, russ. cwětnája kapústa.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bloemkool v., gelijk Fr. chou-fleur, vertaling van It. cavolfiore (waaruit Hgd. karfiol, Eng. cauliflower): men eet ze als ze in bloemen zijn.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

blomkool s.nw.
1. Soort kool en waardevolle groente. 2. Klein, vaal bossie sonder blare wat in stronkies uit die grond groei en lootjies aan die punte kry.
In bet. 1 uit Ndl. bloemkool (1599). Bet. 2 het in Afr. self ontwikkel. Die kool word so genoem n.a.v. die vervormde, vlesige blommetjies wat 'n kop vorm. Die bossie word so genoem omdat dit aan bg. soort kool herinner. Eerste optekening in Afr. in Patriotwoordeboek (1902).
Ndl. bloemkool uit bloem en kool, as leenvertaling van Fr. chou-fleur of It. cavolfiore.
D. Blumenkohl (16de eeu).

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

bloemkool: (verouderd) flauwe, futloze man. Zie ook: tante* bloemkool.

Die rechte vrouweplager, Die blomkool sonder pit, … Die nergens toe en deugt. (J. van Vloten, Het Nederlandsche kluchtspel van de 14e tot de 18e eeuw, 1878)

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bloemkool (vert. van Italiaans cavolfiore of van Frans chou-fleur)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bloemkool ‘koolsoort, groente’ -> Deens blomkål ‘koolsoort, groente’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors blomkål ‘koolsoort, groente’; Zuid-Afrikaans-Engels blomkoolganna ‘voederplant’ ; Indonesisch blumkol ‘koolsoort, groente’; Papiaments blumkol ‘koolsoort, groente’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bloemkool koolsoort, groente 1567 [Claes]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal