Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

biologie - (biologisch)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bio- voorv. ‘biologisch’
Nnl. biogas ‘gas gewonnen uit huishoudelijk afval’ [1982; Reinsma 1984], Bio-bak [1992; Coster 1999].
Afkorting van het bn. biologisch ‘milieuvriendelijk’ [1999; Dale], een betekenisuitbreiding van het oudere woord biologisch ‘op de biologie betrekking hebbend’ die ontwikkeld is onder invloed van biologisch-dynamische landbouw ‘milieu-vriendelijke landbouw’.
De productiviteit van dit voorvoegsel in deze betekenis is betrekkelijk jong. In oudere woorden met bio-, zoals → biografie ‘levensbeschrijving’, biochemie ‘chemie die de levende stof bestudeert’ [1886; Sijs 2001], biologie ‘leer der levensverschijnselen’ [1824; Weiland], is het eerste woorddeel een afleiding van Grieks bíos ‘leven’ (zoals in bijv.amfibie en → bioscoop; verwant met → kwiek en bijv. Latijn vīta ‘leven’ zoals in → vitaal) en wordt het ook in andere talen gebruikt. Deze oudere betekenis heeft bio- ook nog in het relatief jonge woord bio-industrie, dat letterlijk ‘industrie van levend goed’, ofwel ‘sterk gemechaniseerde dierenfokkerij’ [1975; Reinsma], dat dus geen ‘biologische’ of ‘milieuvriendelijke industrie’ betekent.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

biologie [leer van de levende wezens] {1824} < hoogduits Biologie, omstreeks 1800 gevormd van grieks biologos, van bio- + -logie.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

biologie (Duits Biologie)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

biologie ‘leer van de levende wezens’ -> Indonesisch biologi ‘leer van de levende wezens’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

biologie leer van de levende wezens 1824 [WEI] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut