Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

biljoen - (miljoen maal miljoen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

biljoen telw. ‘een miljoen maal miljoen (1012)’
Vnnl. billion ‘biljoen’ [1591; Kool].
Ontleend aan Frans billion oorspr. ‘biljoen (1012)’ [1484; Rey], gevormd uit Latijn bis ‘tweemaal’ (zie → bis) en het achtervoegsel dat ook al in million ‘miljoen’ dienst deed, zie → miljoen.
Het regelmatige systeem van woordvorming op -illion voor machten van miljoen (zie → triljoen) en -illiard voor duizendmaal deze getallen (zie → biljard) werd ook buiten Frankrijk overgenomen. In de 18e eeuw werd in Frankrijk de betekenis kunstmatig gewijzigd. Voor billion, trillion enz. werden de betekenissen ‘duizend miljoen’ resp. ‘duizendmaal duizend miljoen’ enz. ingevoerd, die overigens niet in de omgangstaal terechtkwamen. Wel is deze betekenisreeks door onder ander het Amerikaans-Engels en het Russisch overgenomen. Frankrijk heeft vanaf 1948 weer officieel de oude en internationale betekenissen. Het Amerikaanse systeem zorgt echter nog steeds voor verwarring.
In het Nederlands heeft lang een heel ander zn. biljoen bestaan in de betekenis ‘niet meer gangbaar of afgekeurd geld; zilver van gering gehalte, tot versmelting geschikt’ (nog in Dale 1992, hoewel toen al niet meer gebruikt). Het Middelnederlands kende billioen, bilgioen, bulioen, bolioen, belgioen, balioen ‘goud- en zilverlegeringen, vals goud’ [voor 1325; MNW]. Dit woord komt ook in het Engels voor als bullion ‘onbewerkt goud of zilver’. Het woord stamt uit Frans billon ‘pasmunt’ [1276-77] < Oudfrans bille ‘metalen staaf’, zie → biels. De oorspr. betekenis was dus ‘staaf van (edel) metaal’, later gaf het ook een mengsel van metalen aan: Goudt, silver oft billoen [1638; WNT].
Lit.: Kool 1999, 65

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

biljoen2 [miljoen maal miljoen] {1591} < frans billion, gevormd van million [miljoen] door vervanging van mi- door bi-. Oorspronkelijk betekende het woord in het fr. ‘miljard’, en in die betekenis is het in de VS overgenomen, vandaar dat engels billion zowel ‘biljoen’ als ‘miljard’ kan betekenen, wat dikwijls tot vertaalfouten leidt.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

biljoen o., uit Fr. billon voor bullon (vergel. Eng. bullion), afleid. van bulle (z. bul) en bet. 1. plaats waar men munt slaat, en 2. van de uitdrukking monnaie de billon (d.i. geld dat naar de munt moest om herslagen te worden), afgekeurd geld.

billioen o., uit Fr. billion, ontstaan uit Fr. *bi-million, gevormd uit bis (z. twee) en million = miljoen (z.d.w.).

Thematische woordenboeken

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Bi- (< Lat. bis = tweemaal). Komt voor in talrijke samenstellingen. Vb.

Billioen (< Fr. billion). Byllion werd in 1484 door Chuquet ingevoerd voor 1012, evenzo Tryllion = 1018 enz. Tegenwoordig is Fr. billion = milliard (109).

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

biljoen ‘telwoord’ -> Indonesisch biliun ‘telwoord’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

biljoen telwoord 1591 [Kool] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut