Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bijgelovig - (met bijgeloof behept)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bijgeloof zn. ‘superstitie’
Vnnl. by-gelooven (mv.) ‘wangelovige ideeën’ [1595; WNT], Bij-ghe looue ‘bijgeloof’ [1599; Kil.].
Gevormd uit → bij 1 en → geloof.
Mnd. bigelove; nfri. byleauwe, bygelove.
Kil. 1599 heeft naast bij-ghelooue ook auer-ghelooue en ouer-ghelooue; voor alledrie geeft hij als betekenis ‘bijgeloof’. Auer- /aver/ zou dan het equivalent zijn van Duits aber- (dat het tegenovergestelde van het grondwoord vormt) als in Aberglaube ‘bijgeloof’, terwijl ouer- vertaling van Latijn super- in superstitio ‘bijgeloof’ suggereert. Maar misschien is het ook een dialectische variant van auer-.
bijgelovig bn. ‘met bijgeloof behept; op bijgeloof berustend’. Vnnl. bijgeloovig ‘met bijgeloof behept’ [1657; WNT]; nnl. bijgeloovig vertrouwen ‘op bijgeloof berustend vertrouwen’ [1843; WNT wichelroede].

EWN: bijgeloof zn. 'superstitie' (1595)
ANTEDATERING: van haren byghelooue 'van hun bijgeloof' [1560; Biestkensbijbel, Hand 25:19]
EWN: ♦ bijgelovig bn. 'met bijgeloof behept; op bijgeloof berustend' (1657)
ANTEDATERING: al te bygheloouich 'al te bijgelovig' [1560; Biestkensbijbel, Hand 17:22]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bijgelovig ‘superstitieus’ -> Fries byleauwich ‘superstitieus’; Chinees-Maleis bèykhelofekh ‘superstitieus’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal