Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bestellen - ((opdracht geven te) laten komen; bezorgen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bestellen ww. ‘(opdracht geven te) laten komen; bezorgen’
Mnl. bestellen ‘zorgen voor’ [1392; MNW], bestalde (pret.) ‘belegerde’ [na 1393; MNW], ‘besturen, leiden’ [ca. 1440; MNW]; vnnl. bestellen ‘bezorgen (van brieven enz.)’ [1534; MNHWS], ‘iemand iets leveren, bezorgen’ [1605; WNT]; nnl. bestellen ‘(iemand) laten komen’ [1784; WNT].
Afleiding met → be- van het werkwoord → stellen. De betekenisontwikkeling kan als volgt gegaan zijn: ‘regelen, ergens voor zorgen’ > ‘iemand iets leveren, bezorgen’ > ‘opdracht geven iets te leveren’ en ‘iemand laten komen’.
bestel zn. ‘beschikking, bestuur’. Mnl. bestel ‘gedrag, karakter’ [1350; MNW]; vnnl. bestel ‘regeling, bestuur, beheer’ [1665; WNT]. Afleiding van bestellen in de betekenis ‘besturen’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bestellen* [regelen, laten komen] {1343-1371 in de betekenis ‘bezetten, orde stellen op, beheren, moeite doen voor, zich zetten tot, bestellen van brieven’} van be- + stellen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bestellen ww., mnl. bestellen ‘in een zekere toestand brengen; belegeren, orde stellen op, besturen, besteden, beslag leggen op’, zo ook mnd. mhd. bestellen. — Samenstelling van stellen. Betekenisontwikkeling zal zijn: ‘in een zekere toestand brengen > ordenen > opdracht geven > opdracht geven tot levering’.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bestellen ww. Een samenst. van stellen, met een rijke bet.-ontwikkeling in de mhd.-mnd.-mnl. periode. Uit het Ohd. is bistellen alleen in de bet. “omringen” bekend. De nnl. bet. gaat echter terug op “plaatsen” > “ordenen” > “opdragen” > “opdragen te leveren”.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bestellen ‘bezorgen (van brieven); opdracht geven tot levering’ -> Deens bestille ‘bezorgen; boeken; doen’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors bestille ‘bespreken, boeken; bezig zijn met, (negatief, als bedreiging) doen’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds beställa ‘opdracht geven tot levering, reserveren; verzorgen’ (uit Nederlands of Nederduits); Indonesisch bestél ‘iets laten komen; zending goederen’; Javaans (di)bestèl ‘door de post bezorgd’; Madoerees bēstelan ‘postpakket’; Madoerees abēstellagi ‘via de post sturen’; Menadonees bèstèl ‘opdracht geven tot het klaarmaken van kleine versnaperingen’; Papiaments bestèl ‘opdracht geven om te leveren of te zorgen voor’; Sranantongo bestèl ‘opdracht geven om te leveren of te zorgen voor’; Surinaams-Javaans bestèl ‘opdracht geven tot levering, reserveren’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bestellen* bezorgen (van brieven) 1534 [HWS]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

1291. De kruiken bestellen,

d.w.z. het beheer der zaken hebben; in eigenlijken zin wil de uitdr. zeggen: zorgen voor den maaltijd, een feestmaal, en daarna in het algemeen voor eene zaak zorgen. Vgl. Halma, 293: Ergens de kruiken bestellen, 't bestel van eene zaak hebben; Van Effen, Spect. VIII, 187; Harreb. I, 453 b; Ndl. Wdb. VIII, 403. De uitdr., die vroeger ook luidde ‘de kruiken beschikken’ (zie Warenar, vs. 404), is thans niet algemeen meer in gebruik. Vgl. Hoeufft, 337: slecht zijne kruiken bestellen, niet goed zijne zaken verrichten.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut