Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bestekamer - (wc)

Etymologische (standaard)werken

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

bestekamer

Oorspronkelijk was de bestekamer natuurlijk de mooiste kamer van het huis, de zogenaamde pronkkamer of salon. Maar reeds in een zeventiende-eeuws kluchtspel wordt het woord gebezigd voor wat men oudtijds het geheim gemak en tegenwoordig de W.C. noemt. Het is dus een schertsende benaming: de naam van het fraaiste vertrek wordt overgebracht op het onooglijkste. Er is geen reden om de onderstelling te volgen, dat bestekamer een verbastering zou zijn van bassecamere, een in het Middelnederlands een enkele maal voorkomende benaming van benedengewelf. Men kan namelijk de ontwikkeling van de betekenis in de teksten op de voet volgen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bestekamer eig. de ‘pronkkamer’, sedert de 18de eeuw schertsend voor plee.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bestekamer znw. Oorspr. = “pronkkamer”, sedert de 18e eeuw — eerst schertsend — ook “plee”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bestekamer v., niet door volksetymologie uit Mnl. bassecamere, Fr. chambre basse = benedenvertrek onder de kasteeltorens, doch een schertsende toepassing van Ndl. bestekamer = salon.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

bes’tekamer (de, -s), (verouderend) W.C. Er [op de nieuwe markt in aanbouw te Paramaribo] komen bestekamers voor de marktverkopers (DWT 1966). - Etym.: Het is een eufemisme dat in het AN veroud. is.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bestekamer ‘salon; wc’ ->? Deens bedstestue ‘salon’;? Noors bestestuen, besteværelset ‘salon’; Amerikaans-Engels dialect best room ‘salon’; Papiaments † de beste ‘wc’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bestekamer wc 1657 [WNT]

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

216. De bestekamer.

Deze sedert de 18de eeuw gebruikelijke benaming voor het geheim gemak (vgl. mnl. heimelicheit; fr. commodité, lieu d'aisance), het geriefke (17de eeuwHuyghens, Trijntje Cornelis (editie Eymael), vs. 352 (= Worp V, 61, vs. 352).) is geen verbastering van het mnl. basse camere, lat. camera bassa, ofr. chambre basse, eig. benedenkamer, maar een ironische benaming van wat men in de 17de eeuw ook ‘het kasteel van Poortugael’ of het saletVgl. Worp V, 56, 200: T siet hier wat slordighjes, en 't ruijckter wat na 't slett. noemdeZie het afdoende betoog van D.C. Hesseling in het Tijdschrift XVII, 292-297.. Als afkorting zegt men ook: de beste, evenals men vroeger sprak van stille (waarvan ons stilletje) en cleine voor stille of kleine kamer; vgl. ook het secreet (reeds in het Mnl. van het ofr. secret) en het privaat (reeds in het Mnl.Zie Mnl. Wdb. VII, 943; VI, 697.). Zie verder bij Tante Meyer.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut