Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bestek - (eetgerei)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bestek 2 zn. ‘tafelgerei’
Nnl. bestek ‘tafelgerei’ [1930-40; Theissen 1978].
Ontleend aan Duits Besteck ‘couvert’ [17e eeuw], een afleiding van het werkwoord bestecken ‘besteken, volsteken, bezetten’. In het Duits ontwikkelde de betekenis zich vanuit ‘wat samen gestoken is’ [16e eeuw] tot ‘etui met mes, vork en lepel’. De etymologie is verwant met die van → bestek 1.
In de Middeleeuwen kwamen al messen en lepels (van hout en later van tin) voor. Wanneer in de 17e eeuw ook de vork algemeen in gebruik komt, ontstaat in het Duits Besteck als aanduiding voor de koker of doos waarin het eetgerei, dat door de gasten zelf wordt meegenomen, wordt gedragen en ook wel als aanduiding voor het eetgerei zelf. Eenzelfde betekenisontwikkeling heeft zich voorgedaan bij → couvert.
Lit.: M. Philippa (1994) ‘Bestek’, in: OT 63, 245

EWN: bestek 2 zn. 'tafelgerei' (1930-40)
ANTEDATERING: zilveren bestek voor kinderen [1847; Javasche courant (KB) 6/10]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bestek2 [eetgerei] {1926-1950} < hoogduits Besteck, dat oorspronkelijk betekende ‘een doosje om werktuigjes in te steken’ en vervolgens deze apparaten zelf, van bestecken [volsteken].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bestek ‘tafelzilver’ (Duits Besteck)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bestek ‘eetgerei’ -> Noors bestikk ‘etui voor gereedschap; (etui voor) mes, lepel en vork’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bestek eetgerei 1934 [Theissen 1978] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut