Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

besteden - (gebruiken voor)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

besteden ww. ‘gebruiken voor’
Mnl. besteden ‘uitbesteden’ [1277; CG I, 354], besteit (verl.deelw.) ‘geplaatst’ [1350-1410; MNW] en bestaden ‘opbergen’ [ca. 1350; MNW], ‘wegschenken’ [14e eeuw; MNW], ‘begraven’ [ca. 1423-65; MNW], ‘plaatsen’ [1450-1500; MNW]; besteden (aan) ‘aanwenden, gebruiken (voor)’ [ca. 1625; WNT].
Besteden en bestaden zijn gevormd uit het voorvoegsel → be- en mnl. stat, stede ‘plaats’, zie → stad, dus letterlijk ‘op een bepaalde plaats brengen’.
Os. bistadon ‘verpachten, plaatsen’ (mnd. bestaden), besteden ‘een verblijfplaats aanwijzen, begraven; bevestigen’; mhd. bestaten ‘op een bepaalde plaats brengen, toestaan, verzorgen, begraven’ (nhd. bestatten ‘begraven’); ofri. bistedigia ‘bevestigen’ (nfri. besteegje ‘besteden’), Oud-West-Fries bistedigia ‘begraven’.
Er bestaan ook uitbreidingen met het achtervoegsel → -ig: mnl. bestadigen ‘bevestigen’ [1348; MNW], bestedigen ‘versterken’ [15e eeuw; MNHWS], ‘bevestigen’ [1488-1510; MNW]; mnd. bestedigen, bestadigen ‘bevestigen, bestendigen’; mhd. bestæten, bestætigen ‘gevangennemen, bestrijden’ (nhd. bestätigen ‘bevestigen, erkennen’), die alle afleidingen zijn van stad en van → gestaag, → gestadig.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

besteden* [gebruiken voor] {1277 in de betekenis ‘ergens iets plaatsen, wegbergen, uitbesteden’} afgeleid van stede (vgl. stee).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

besteden ww., mnl. bestēden ‘een plaats geven, wegbergen, besteden, schenken, aanbesteden, bestellen’, mnd. bestēden, bestēdigen ‘een plaats geven’ enz., owfri. bistedigia ‘begraven’. Daarnaast zonder umlaut mnl. bestāden ‘een plaats geven enz.’, os. bistadon ‘verpachten’. Vgl. verder: mnl. bestādighen ‘bevestigen, bestendigen’ (onder hd. invloed?), mnd. bestēdigen, bestādigen id., mhd. bestæten, bestætigen ‘bestendigen, waarborgen’. — Afleidingen van stad en gedeeltelijk van gestadig.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

besteden ww., mnl. bestēden “een plaats geven” (en afgeleid. bett.). Van mnl. stat, stēde in de bet. “plaats” (nnl. stad). Evenzoo mnd. bestēden en met verlengd formans bestēdigen “een plaats geven” (en afgeleid. bett.), owfri. bistedigia “begraven”. Hiernaast mnl. bestāden, mhd. bestaten (nhd. bestatten), mnd. bestāden “een plaats geven” (en afgel. bett.), reeds os. bistadon “verpachten”. Mhd. bestæten beteekent “bestendigen”, ook “waarborgen”, evenzoo bestætigen (nhd. bestätigen); vgl. mnl. (wellicht onder duitschen invloed ontstaan) bestâdighen “bevestigen, bestendigen” (in oostelijke, deels Duitsch getinte teksten ook bestêdighen “bevestigen, bekrachtigen”), mnd. bestêdigen, bestâdigen “id.”. De laatstgenoemde woordgroep sluit zich niet bij stad, maar bij (ge)stadig aan.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

besteden o.w., Mnl. id. + Mhd. bestaeten, Nhd. bestatten, denom. van stede = plaats.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

besteie (ww.) gebruiken voor; Vreugmiddelnederlands besteden <1277>.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Besteden van stede = plaats; iemand besteden is dus: een plaats geven; vgl.’t Mnl.: „Dar na bestaede si dat pouder, dat har bleven was” = (daarna bracht zij ’t overgebleven poeder weer op zijn plaats); vgl. ook nog: stedehouder, bedstede, in stede van. Zie Stad.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

besteden* gebruiken voor 1277 [CG I1, 354]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut