Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

beschermen - (voor kwaad behoeden, beschutten)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

beschermen ww. ‘voor kwaad behoeden, beschutten’
Onl. bescirman ‘beschermen’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. bescermen ‘verdedigen’ [1240; Bern.].
Een afleiding met → be- van het werkwoord → schermen in de betekenis ‘verdedigen’, letterlijk ‘verdedigen met een → scherm of schild’.
Os. biskirmian; ohd. bescirmen ‘beschermen, verdedigen’; ofri. biskirma (nfri. beskermje).
bescherming zn. ‘dat wat beschermt’. Mnl. bescerminge ‘verdedigingswerk’ [15e eeuw; MNW]. Afleiding van beschermen met het achtervoegsel → -ing.

EWN: ♦ bescherming zn. 'dat wat beschermt' (15e eeuw)
ANTEDATERING: bescherminge 'bescherming, verdediging' [1240; VMNW]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

beschermen* [behoeden] {oudnederlands bescirman 901-1000, middelnederlands bescermen} oudsaksisch biskirmian, oudhoogduits biscirmen, oudfries biskirma, van be- + schermen [vechten, beschermen], van scherm.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

beschermen ww., mnl. bescermen, bescarmen, onfrank. bescirman, os. biskirmian, ohd. biscirmen, ofri. biskirma ‘beschermen’. Afgeleid van mnl. scermen ‘beschermen’, mhd. schirmen ‘pareren’, ohd. scirmen (nhd. schirmen) ‘beschermen’, afl. van scherm.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

beschermen ww., mnl. bescermen, bescarmen = onfr. bescirman, ohd. biscirmen (nhd. beschirmen), os. biskirmian, ofri. biskirma “beschermen”. Een samenst. van *skirmianan (schermen).

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

beschermen. In de 17de eeuw, bij Bredero, en ten laatste in Willem Leevend [1786] van Wolff en Deken komt de formule God bescherme ons voor. Deze formule ontwikkelt zich tot uitroep van verbazing, ongeloof en is daarmee gelijk aan het hedendaagse God beware ons!

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Scherm (tochtscherm, enz.) bet. in de Germ. dialecten, waarin het voorkomt, oorspr. schild, beschutting, afdak, verdediging. Schermen is dus feitelijk: verdedigen (een schermvereeniging, waar men zich in ’t schermen, verdedigen oefent); aan het Germ. ontleenden de Romaansche talen een gelijkluidend woord, bijv. ’t It. schermire = schermen (met den degen); vandaar ook schermutselen: vechten der voorposten. Met woorden schermen = met woorden veel beweging maken; in de lucht schermen: evenals de schermers, die met hun degen heftig heen en weer zwaaien, maar elkander gewoonlijk niet raken. — Beschermen is dus: van een scherm, afweer voorzien.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

beschermen ‘behoeden’ -> Fries beskermje ‘behoeden’; Deens † beskærme ‘behoeden’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors † beskjerme ‘behoeden’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds beskärma ‘behoeden’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

beschermen* behoeden 0901-1000 [WPs]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut