Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

beroepen - in zich beroepen (rechtvaardiging ontlenen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

beroep zn. ‘werkkring; appèl’
Mnl. beroep ‘uitdaging, appèl’ [1292; CG I, 1717]; vnnl. beroep ‘ambt, broodwinning’ [1642; WNT].
Afleiding met → be- van het werkwoord → roepen.
Mnd. berop ‘roeping, beroep’; mhd. beruf ‘roeping’ (nhd. Beruf ‘betrekking’, Berufung ‘roeping’); nfri. berop.
De betekenisontwikkeling is wrsch. beïnvloed door Latijn vocātiō ‘roeping (in geestelijke zin)’, een afleiding van het werkwoord vocāre ‘roepen’, zie → vocaal 1 ‘betreffende de stem’. De Middelnederlandse betekenis ‘uitdaging’ heeft betrekking op de tweekamp waartoe een van een misdaad beschuldigd persoon geroepen kon worden; zie ook → berucht. Eenzelfde ontwikkeling vanuit het grondwoord deed zich in het Middelhoogduits voor. Luther gebruikte het woord tevens in de betekenis ‘ambt’. Het Vroegnieuwhoogduits heeft wrsch. de Vroegnieuwnederlandse betekenisontwikkeling naar ‘broodwinning, werkkring’ beïnvloed.
Als zn. komt het woord in een aantal vaste verbindingen voor: een beroep doen op ‘iemand of iets te hulp roepen’ [1898; WNT]; in hoger beroep gaan ‘zich tot een hogere rechter wenden’ [1898; WNT], te vergelijken met mnl. ziin vonesse beroepen voor scepenen ‘tegen zijn vonnis in beroep gaan bij de schepenen’ [1292; CG I, 356]; een beroep ontvangen ‘door een kerkgemeente uitgenodigd worden om bij haar het ambt van predikant te bekleden’ [1716; WNT].
beroepen ww. ‘appeleren, steun vragen; een predikant uitnodigen voor aanstelling’. Mnl. hem beroepen op ‘een appèl doen op’ [ca. 1400; MNW]; vnnl. een predikant beroepen en beroepen worden ‘een beroep uitbrengen resp. ontvangen’ [1620; WNT]. Afleiding van beroep.

EWN: ♦ beroepen ww. 'appeleren, steun vragen; een predikant uitnodigen voor aanstelling' (ca. 1400)
ANTEDATERING: berupen 'oproepen' [1240; VMNW]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

beroepen, zich ‘rechtvaardiging ontlenen aan’ -> Noors berope seg (på) ‘iets als verontschuldiging of steun voor zichzelf aanvoeren’ (uit Nederlands of Nederduits); Negerhollands beroep ‘rechtvaardiging ontlenen aan’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut